Η ευγένεια

Για την ευγένεια.

Μεγάλο κεφάλαιο η ευγένεια για τον πιστό άνθρωπο.

Συνήθως όμως, η συμπαθητική αυτή αρετή της ευγενείας, μπαίνει από τους πολλούς στο περιθώριο, και θεωρείται μια υπόθεση ξεπερασμένη, που για να σταθής σήμερα, πρέπει να σε διακρίνει το θράσος, η ελευθεροστομία και η αναίδεια.

Η ευγένεια, θεωρείται σήμερα, νόμισμα απηρχαιωμένο, που θέση δεν έχει στην σύγχρονη ζωή.

Ωστόσο, οι αντιλήψεις αυτές προδίδουν παρακμή και εκφυλισμό στις ανθρώπινες κοινωνικές σχέσεις.

Η ευγένεια ποτέ δεν ξεπέφτει, όπως κι' η μάνα που τη γέννησε, η αγάπη, γιατί γνήσιο παιδί της αγάπης είναι.

Η ευγένεια συγκαταλέγεται στο σύνολο των χριστιανικών αρετών και είναι δείκτης της πνευματικής καλλιέργειας.

Η διατήρηση της ευγενείας, τόσο στη δημόσια όσο και στην ιδιωτική ζωή είναι κάτι αρκετά δύσκολο.

Λίγοι άνθρωποι μπορούν να καυχηθούν ότι διατηρούν την ευγένειά τους και στον ιδιωτικό και απόλυτα προσωπικό τους βίο.

Ένας τέτοιος στάθηκε ο Απόστολος Παύλος.

Φυλακισμένος στη Ρώμη, γράφει στη Β΄του Επιστολή στον Τιμόθεο: «Σύ παρηκολούθηκάς μου τη διδασκαλία τη αγωγή, τη προθέσει» (γ 10).

Εσύ παιδί μου, του γράφει, έζησες την διαγωγή μου και αντελήφθης τις εσώτατές μου προθέσεις.

Σπάνιο πράγμα, να μπορεί κανείς να προβάλει στους συνεργάτες του, σε κείνους μάλιστα που τόσο καιρό έζησαν μαζί του, μια ζωή αγία που να λαμπυρίζει μέσα από το κρύσταλλο της ευγενείας του. Θα πρέπει, όσοι πλησίαζαν τον Απόστολο, να έφευγαν διαφορετικοί.

Είχε ένα κάτι, που αιχμαλώτιζε τους συνομιλητές του. Ή καλύτερα, ήταν ο ίδιος κάτι. Ήταν ευγενής.

Η ευγένεια πάντοτε καλλιεργήθηκε από τα γνήσια χριστιανικά αναστήματα.      

Αντικαθρεπτίζει δε πάντοτε, την εσωτερική ομορφιά της ψυχής.

Ευγένεια, δεν είναι η υψηλή καταγωγή, αλλά η καλλιεργημένη ψυχή. Μπορεί κανείς να είναι ευγενής στην καταγωγή και δούλος στην ψυχή.

Η ευγένεια δεν κάνει διακρίσεις. Είναι η ίδια για όλους. Συμπεριφέρεται καλά, τόσο στον διάσημο άνθρωπο, όσο και στον άσημο. Στον μικρό, εξ' ίσου και στον μεγάλο.

Όπως η αγάπη «ού ζητεί τα εαυτής», έτσι και η ευγένεια δεν ζητά τα ίσα για να προσφερθεί. Προσφέρεται ότι κι αν συναντήσει μπροστά της. Πουθενά δεν συναντάς την αληθινή αγάπη χωρίς την ευγένεια. Και ποτέ δεν βρίσκεις την αληθινή ευγένεια χωρίς την αγάπη.

Η ευγένεια είναι ένας από τους πιο όμορφους ανθούς της αγάπης.

Είναι το ξεχείλισμα, ότι ωραίου υπάρχει μέσα στην καρδιά.

Ελευθερία Το σμίλεμα του προσώπου

«-Λεύτεροι!
Λευτερωμένοι κι από τη λευτεριά πιο πέρα.
Πιο πέρα πού: ο νους μου δεν το χωράει
Πιο πέρα από τη λευτεριά σύντροφε κουράγιο!» Ν. Καζαντζάκης

Εγωκεντρική ελευθερία
Η δυνατότητα ικανοποίησης των εγωϊκών αναγκών. Η συμπεριφορά εκφράζει τις ατομικές διαθέσεις. Ο άνθρωπος χρησιμοποιεί την γύρω του πραγματικότητα για να εκπληρώσει τους πόθους του. Οι αγώνες του διεκδικούν δικαιώματα. Ο εαυτός του είναι πάνω απ’ όλα.
Εθνική ελευθερία
Η ανεξαρτησία ενός κράτους ή ενός λαού από τις αυθαιρεσίες άλλου κράτους ή κάποιων ατόμων. Η δυνατότητα εδαφικής, οικονομικής, πολιτιστικής και θρησκευτικής αυτονομίας, αυτοδιάθεσης και αυτοδιαχείρισης. Ισότιμες σχέσεις σε διακρατικό επίπεδο. Το «εγώ» διαρρηγνύει τα όρια του και βιώνει την ενότητα με το «εμείς».
Κοινωνική ελευθερία
Ίσες ευκαιρίες εκπαίδευσης και επαγγελματικής αποκατάστασης. Δυνατότητα εξάσκησης των πολιτικών δικαιωμάτων του εκλέγειν και εκλέγεσθαι. Ελευθερία έκφρασης, δημοσίευσης και συνδικαλισμού. Σεβασμός των μειονοτήτων και της διαφορετικότητας.
Ψυχολογική ελευθερία
Αρμονική σύνθεση των αντίρροπων εσωτερικών εντάσεων, ροπών και διαθέσεων. Ψυχοσυναισθηματική ωρίμανση. Αυτογνωσία και αυτοέλεγχος. Δυνατότητα συνειδητής απεξάρτησης από οικογενειακά και κοινωνικά πρότυπα. Δυνατότητα επικοινωνίας. Δημιουργική στάση απέναντι στις αντιξοότητες. Ανάπτυξη και έκφραση των χαρισμάτων.
Υπαρξιακή ελευθερία
Αγωνία μεταξύ ουρανού και γης. Αναζήτηση στις ακρώρειες του εγκοσμίως βιοτεύειν. Διακύβευση των όρων της ενθαδικής εμπειρίας. Υπέρβαση των ορίων του ορθού λόγου και των φαινομένων. Ψηλάφηση του μηδενός. Έρως της έσχατης αλήθειας.
Πνευματική ελευθερία
Γεύση της Χάριτος του Αγίου Πνεύματος. Η ελευθερία δεν είναι εξωτερικός όρος, αντικειμενική συνθήκη, κατάσταση πραγμάτων. Είναι συναίσθηση ολοκλήρωσης, πληρότητας, νοήματος και τελείωσης της υπάρξεως. Η αποδέσμευση από τους όρους του κόσμου. Η α-προσ-πάθεια, δηλαδή η εκμηδένιση της εμπαθούς προσκολλήσεως στα δεδομένα των εγκόσμιων συνθηκών. Ελευθερία είναι η υπέρβαση των παθών, η κοινωνία με τον Θεό, η εμπειρία της αδιάλειπτης προσευχής.

Η θεογνωσία είναι απαραίτητη προϋπόθεση αυτογνωσίας. Χωρίς την γνώση του Θεού η γνώση του εαυτού είναι εντελώς παραπλανητική. Η ανάλυση του ψυχικού βάθους δίχως νηπτικές και θεολογικές προϋποθέσεις, αποκαλύπτει μόνο τις υποσυνείδητες δομές, ενορμήσεις και συμπλέγματα του ψυχισμού. Η ψυχολογική γνώση του εαυτού ισοδυναμεί με την έρευνα των υποσυνείδητων διεργασιών. Ο άνθρωπος νοείται ως πεδίο συγκρούσεων, αναγκών και παρορμήσεων. Είναι ο απρόσωπος δέσμιος των συνθηκών του κόσμου και της ψυχής του.
Η τέλεια γνώση του εαυτού προϋποθέτει ανάλυση ύψους. Ιχνηλασία των μυστικών δυνατοτήτων των πνευματικών, χαρισματικών δομών της υπάρξεως. Η συνειδητοποίηση και καλλιέργεια αυτών των δυνατοτήτων αποκαλύπτει την ανθρώπινη ταυτότητα ως πρόσωπο, εικόνα θεού. Αυτή η βιωματική πραγματικότητα της αποκάλυψης του εαυτού μέσα στον θεό εν Αγίω Πνεύματι, είναι η εμπειρία της όντως ελευθερίας.
Η ζωντανή δύναμη της θείας Χάριτος ειρηνεύει, γεμίζει, νοηματοδοτεί και αναπαύει. Με την βοήθεια αυτής της δύναμης, ο άνθρωπος ζει μέσα στον κόσμο σχετίζεται και χρησιμοποιεί τα δεδομένα του κόσμου αλλά δεν ανήκει στον κόσμο. Περιέχεται από τον Θεό. Κατέχεται από την Αγάπη Του. Αυτή η θεία αρπαγή είναι η αγία ελευθερία, η υπερτέρα πάσης απελευθερώσεως.

Τραυματικές και πνευματικές αρχετυπικές μνήμες.

 

 

Όταν το παρελθόν κινεί τα νήματα του παρόντος

Η ψυχολογία μας διδάσκει
πώς στην ψυχή δεν υπάρχει
κατά κάποιο τρόπο τίποτε παλαιό,
τίποτε που να μπορεί
να εξαλειφθεί πράγματι οριστικά. Karl Jung

Το παρελθόν είναι ζωντανό. Οι έντονες εμπειρίες του βιωμένου χρόνου είναι χαραγμένες στην μνήμη. Η ιστορία της ζωής του προσώπου αποκαλύπτεται, σε κάποιο βαθμό, συμπυκνωμένη στο παρόν κάθε εμπειρίας και συμπεριφοράς.

Τραυματικές μνήμες

Η ενεργοποίηση στο παρόν βιωμένων εμπειριών του παρελθόντος είναι συχνό ψυχολογικό φαινόμενο.

Για παράδειγμα ένας χωρισμός μπορεί να είναι αβάσταχτος εφ΄ όσον ενεργοποιεί το αίσθημα της εγκατάλειψης από την μητέρα, στην παιδική ηλικία. Ο πόνος του χωρισμού ενεργοποιεί και ενεργοποιείται από την πρωτογενή αρχέτυπη αρνητική εμπειρία.

Ας εξετάσουμε μια συγκεκριμένη περίπτωση.

Ο Γιώργος αισθάνεται άγχος και φόβο όταν βρίσκεται κοντά σε ανθρώπους. Αποφεύγει συστηματικά τους τόπους όπου συχνάζει πολύς κόσμος (λεωφορεία, κινηματογράφους, δημόσιες υπηρεσίες, κ.λ.π.). Οι επαγγελματικές του δραστηριότητες αποτυγχάνουν. Δεν έχει σχέση με κοπέλα. Οι γνωστοί του, τον αποφεύγουν. Κλείνεται ώρες στο σπίτι, κοιμάται πολύ, και αισθάνεται απογοήτευση και απόγνωση. Η μητέρα του Γιώργου δυναμική, επεμβατική και υπερπροστατευτική φρόντιζε πάντοτε, χωρίς να το θέλει, να αμφισβητεί τις ικανότητές του. Διαμαρτυρόταν, γκρίνιαζε και διόρθωνε κάθε του κίνηση. Έτσι ο Γιώργος απόκτησε την πεποίθηση πως είναι ανίκανος για όλα. Οι άλλοι - συνδεδεμένοι υποσυνείδητα με το πρόσωπο της μητέρας (του σημαντικότερου άλλου) - επενδύθηκαν και αυτοί με τα αρνητικά απειλητικά φορτία. Ο Γιώργος για ν’ αποφύγει τον κίνδυνο κλείνεται στον εαυτό του, επιδιώκοντας μια χαμηλή ισορροπία στα πλαίσια της απομόνωσης. Η συνεχής τραυματική εμπειρία του κοντά στην μητέρα, του δημιούργησε μία εστία ψυχικής οδύνης. Ένα τραυματικό σημείο ευαισθησίας που τον κάνει να πονά ακόμη και για ασήμαντα αρνητικά γεγονότα. Δεν βασανίζεται επειδή αντιμετωπίζει σημαντικές δυσκολίες αλλά επειδή το παρόν αγγίζει ευαίσθητες χορδές του παρελθόντος. Η ελάχιστη αγχώδης εμπειρία που προκύπτει από τις διαπροσωπικές σχέσεις του παρόντος πυροδοτεί την πρωτογενή, θεμελιώδη, αγχώδη εμπειρία του παρελθόντος. Ο Γιώργος για να απομακρυνθεί από τον πόνο, απομακρύνεται από τα ερεθίσματα που θα μπορούσαν να τον προκαλέσουν. Έτσι σφραγίζεται, όλο και περισσότερο στο ιδιωτικό κλουβί της ερημιάς του. Στεγανοποιεί την ύπαρξή του και βυθίζεται στην απόγνωση.

Πνευματικές μνήμες

Παρόμοια με τις αρνητικές εμπειρίες εγχαράσσονται στο ασυνείδητο ως αρχετυπικές μνήμες και οι πνευματικές εμπειρίες. Με την αγαθή προαίρεση και τη νηπτική πορεία κάθαρσης των αισθήσεων, ο άνθρωπος μπορεί να αντιληφθεί πνευματικές αλήθειες, να βιώσει την χάρι του Αγίου Πνεύματος και να γίνει κοινωνός των ακτίστων ενεργειών του Θεού. Όμως η βιωματική συμμετοχή, συναίσθηση, εμπειρία και γεύση του Αγίου Πνεύματος δεν είναι συνεχής και αμετάβλητη. Ο άνθρωπος επιστρέφει, προσγειώνεται στην αντικειμενική πραγματικότητα. Αυτό όμως που του δίνει κουράγιο για τη συνέχιση του πνευματικού αγώνα είναι η βιωματική ανάμνηση της πνευματικής εμπειρίας της Χάριτος του Θεού. Αυτή η μνήμη εγγράφεται στον ψυχισμό ως προσωπικό πνευματικό αρχέτυπο.

Σ’ αυτά τα αρχέτυπα θεμελιώνεται η πίστη και η ελπίδα στον Θεό. Τις στιγμές της απελπισίας και της απογοήτευσης αυτές οι πνευματικές μνήμες λειτουργούν ως μήτρες υποστήριξης, τροφοδότησης και νοηματοδότησης για τον συντετριμμένο ψυχισμό. Είναι οι ανοδικές μνήμες, οι χαριτόβρυτες καβάτζες, τα σωστικά σημεία, τα ελπιδοφόρα στίγματα, οι φωτεινές εστίες, τα προσωπικά πνευματικά αρχέτυπα που συγκροτούν, ανορθώνουν και διαυγάζουν τις πνευματικές δυνατότητες της ανθρώπινης ύπαρξης.

Ο άνθρωπος ανίσταται αιχμαλωτισμένος από την δύναμη του Πνεύματος. Το ’γιο Πνεύμα τον έλκει, τον ρουφά, τον οδηγεί και τον ανάγει στην διάσταση του ιερού.

Χωρίς αυτές τις πνευματικές εμπειρίες παραμένει έρμαιο των εφήμερων μεταπτώσεων της καθημερινότητας.

Πέρα από την «οντικότητα» των συναισθημάτων άρχει η οντολογία του Πνεύματος.

Πίσω από τις συναισθηματικές πληγές κρύβονται οι δαιμονικές επενέργειες.

Μέσα από τις πνευματικές εμπειρίες φανερώνεται,

η ζωντανή Χάρη του Αγίου Πνεύματος.

Η ελευθερία της ανθρώπινης προαίρεσης παλεύει με τον Θεό και το διάβολο. Η μέγιστη δυνατότητά της είναι η αφιέρωση και η υποταγή στο άπειρο έλεος της Θείας Αγάπης.

Η Ψυχολογία του «Μαύρου».

Σημειώσεις


Αν κάτι δεν πετύχει,
παραδέξου το με ειλικρίνεια
και δοκίμασε κάτι άλλο.
Αλλά πάνω απ’ όλα,
δοκίμασε κάτι.
Franklin D. Roosevelt

Ορίζοντες νυχτωμένοι. Κυκλοφοράμε ξενέρωτοι στη φρίκη. Το σπίτι κόλαση. Οι γέροι, μια ζωή στην πρίζα. Η δουλειά σπάει μπαλάκια. Η γκόμενα χαμένη ιστορία. Όλο το σύμπαν γόπα τελειωμένη. Όλα πουλημένα. Χτυπάμε τη μαυρίλα με το μαύρο. Τη γλιστράμε στο παραμύθι. Αλλά η φάση κόβεται και πισωγυρίζουμε στα ίδια.
Αγκομαχάμε μια ζωή στο χώμα. Αποζητώ μάταια λίγο φως ν’ ανασάνω και με πνίγει η κόλαση.
Τα συμπτώματα της κοινωνικής και πολιτισμικής παθολογίας προσβάλλουν όλες τις πτυχές της ανθρώπινης ζωής. Από τις οικογενειακές και επαγγελματικές σχέσεις μέχρι την πολιτική, την τέχνη και τη θρησκεία.

Το χασίς είναι η διαμαρτυρία της απόγνωσης. Σύμπτωμα των περιθωριακών του πολιτισμού της Νέας Εποχής.
Ο πότης βιώνει μέχρι το κόκαλο την κενότητα του σύγχρονου κόσμου και αποζητά να γιατρέψει την απελπισία του μέσα από την εμπειρία της «μαστούρας». Το χασίς είναι το ψυχοφάρμακο της πιάτσας.
Η χρήση βιώνεται ως έξοδος, φυγή, ελευθερία, ησυχασμός. Στη χρήση αναζητείται η θεραπεία από τον οδύνη, η δραπέτευση από την στενότητα μιας μίζερης καθημερινότητας, η χαλάρωση από την πίεση εξουθενωτικών διαπροσωπικών σχέσεων, η καταπράυνση ενδοψυχικών συγκρούσεων, η άρση της κοινωνικής αποξένωσης, η λήθη της οικονομικής αθλιότητας.
Η χρήση είναι η μέθοδος αυτοβοήθειας που προσφέρει το πεζοδρόμιο. Προσπάθεια άμεσης μεταμόρφωσης του υπαρξιακού ορίζοντα. Εισαγωγή στην βιωματική του ονείρου.
Ο χρήστης αποζητά την έξοδο από την σφαίρα της οδύνης. Η παρόρμησή του έχει πρωτογενώς μεταφυσική ρίζα. Είναι εραστής του παραδείσου. Η εμπειρία της απελπισίας λειτουργεί ως αρχέγονο, ασυνείδητο κίνητρο για την αναζήτηση της λύτρωσης. Η μαστούρα είναι το υποκατάστατο του νοήματος, της αυτοπραγμάτωσης και της προσωπικής ττελείωσης
Από την άλλη πλευρά η κοινωνική πραγματικότητα της αγοράς και του θεάματος μοιάζει με ποικιλόμορφη χασισοφυτεία. Από παντού ξεπετάγονται προκλήσεις για ψυχική μαστούρα και εξάρτηση. Διακοσμημένοι φραγμοί που μπλοκάρουν περίτεχνα τη φανέρωση της αληθινότητας.
Κουρδιστοί πολίτες, ντυμένοι το κλουβί του μάταιου ιδιωτικού ευτυχισμού. Λειτουργοί εγωκεντρικής ιστορίας αυτοβολέματος. Και στο περιθώριο της ιστορικής πλοκής, ταλαίπωροι πότες συντρίβονται κάτω από το βάρος των κοινωνικών αδιέξοδων, των οικογενειακών συγκρούσεων και των χαμηλών αντοχών τους.

Θύματα και συνδημιουργοί του αποπροσανατολισμού παρακολουθούμε «τακτοποιημένοι» τους απροσάρμοστους επιβιώνοντας δίχως νόημα και προορισμό. Δεν χρησιμοποιούμε βέβαια όλοι απαγορευμένες τοξικές ουσίες. Είμαστε όμως όλοι εξαρτημένοι. Όχι τόσο από τα χάπια του ιδιωτικού μας ψυχιάτρου, όσο από τα σύγχρονα είδωλα του ευδαιμονισμού και τις ατομικές μας καβάτζες. Διότι δεν πρέπει, να ξεχνάμε ότι η δυστυχία είναι σύμπτωμα εκκοσμίκευσης. Και ότι το πρόβλημα της ανθρώπινης οδύνης λύνεται μόνο με πνευματική-εσχατολογική υπέρβαση των όρων της εγκοσμιότητας.

Nηπτική λύσις στο πρόβλημα της κατανοήσεως και της μεταφράσεως των Λειτουργικών Κειμένων (π. Κωνσταντίνος Στρατηγόπουλος)

alopsis

(Απομαγνητοφωνημένη ομιλία του πρωτοπρεσβύτερου Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου, επάνω στο χωρίο του κατά Λουκάν Ευαγγελίου, κεφάλαιο 8ο, στίχοι 5 έως 15, στα πλαίσια της ερμηνείας του κηρύγματος της Κυριακής, που έγινε την Κυριακή στις 17-10-2010.)

Ερμηνευτική προσέγγιση της παραβολής του σπορέως σε κυριακάτικο κήρυγμα
Η παραβολή του σπορέως που ακούσαμε στο σημερινό Ευαγγέλιο, η τόσο γνωστή, αλλά και τόσο άγνωστη, είναι, σε ένα πρώτο κοίταγμα πολύ εύληπτη και πολύ κατανοητή. Τόσο κατανοητή και γνωστή στο πλήρωμα του λαού της Εκκλησίας μας, που θα ερωτούσε κανείς «τι άλλες ερμηνευτικές προσεγγίσεις θα μπορούσε να κάνει κάποιος ,παρά να μιλήσει για τα γνωστά»;Κι όμως με το ίδιο αυτό κείμενο με αυτά τα λόγια του Χριστού μας ανοίγεται ένα πολύ μεγάλο θέμα, το οποίο αφορά τον κάθε Χριστιανό και είναι το πώς κατανοούνται μέσα στην Εκκλησία τα λειτουργικά κείμενα. Πως μπορούμε να ζήσουμε τα κείμενα; Πολλοί λένε ότι «δεν καταλαβαίνουμε τι γίνεται στα τελούμενα μέσα στην εκκλησία».

Το κείμενο αυτό του σημερινού Ευαγγελίου με απλό και θεολογικό τρόπο δίνει απάντηση στο πως θα μπορούμε να κατανοούμε τα κείμενα αυτά. Η απάντηση που δίνει εδώ ο Χριστός όταν Του λένε οι μαθητές Του «τι σημαίνει αυτή η παραβολή;» είναι στο πρώτο άκουσμά της προβληματική. Τους λέει: «Εσείς είστε εδώ για να ακούτε τα μυστήρια του Θεού. Οι άλλοι θα τα ακούνε σε παραβολές». Δηλαδή, το μυστήριο είναι τόσο εύκολο να κατανοηθεί; Ενώ η παραβολή που είναι μια απλή διήγηση είναι δύσκολη; Μάλιστα, όπως φαίνεται μέσα στο κείμενο ο Χριστός προβάλλει και μια πρόσθετη δυσκολία όταν λέγει ότι: «σε αυτούς μιλώ με παραβολές για να φαίνεται ότι βλέπουν, ενώ δεν βλέπουν και για να φαίνεται ότι ακούν, ενώ δεν ακούν». Αλλά, γιατί να υπάρχει αυτή η δυσκολία;

Πέρα απ᾽ όλη αυτή την δυσκολία όμως αυτή η παραβολή του σπορέως με τα ίδια τα λόγια του Χριστού ανοίγει ένα πολύ μεγάλο θέμα. Το θέμα της κατανοήσεως των λόγων της Εκκλησίας. Δίνει όμως και το κλειδί του ξεκλειδώματος αυτού του «γρίφου», θα έλεγα, που αφορά πολλές φορές τον λαό μας και που έχει ταλαιπωρήσει την Εκκλησία με τις προσπάθειες μεταφράσεως των λειτουργικών κειμένων, των ακολουθιών κ.λ.π., οι οποίες έχουν δημιουργήσει πολυποίκιλες μορφές διαταράξεως της ισορροπίας της Εκκλησίας.

Ας δούμε όμως τι κρύβεται στην ρίζα, στον πυρήνα αυτού του κειμένου του σημερινού ευαγγελίου και ας ψάξουμε να δούμε πού είναι οι λύσεις του προβλήματος αυτού. Ας ξεκινήσουμε με αυτό που λέει ο Χριστός: «ίνα βλέποντες μη βλέπωσι και ακούοντες μη ακούωσι». Τι θα πει αυτό; Ότι μπορώ να βλέπω κάτι και ταυτόχρονα να μην το βλέπω; Βεβαίως. Άμα δεν έχω βαθύ κοίταγμα, άμα δεν έχω καθαρές αισθήσεις μπορεί να βλέπω κάτι και αν έχω κάποια μορφή ειδικής μυωπίας να μην το βλέπω. Μπορεί να νομίζω ότι το βλέπω, αλλά στην πραγματικότητα να μην το βλέπω. Ή αν έχω κάποια πάθηση στον εγκέφαλό μου οι άλλοι μπορεί να νομίζουν ότι ακούω τους ήχους και πως βλέπω τα διάφορα εξωτερικά ερεθίσματα και όμως εγώ να μην τα καταλαβαίνω. Άρα πολλές φορές μπορεί να υπάρχει μια βαθιά εσωτερική έλλειψη μέσα μας που δεν μας αφήνει να κατανοήσουμε αυτό που βλέπουμε και ακούμε.

Και εδώ ακριβώς ο Χριστός ανοίγει με έναν μοναδικά απλό τρόπο τον δρόμο στην νηπτική και ασκητική θεωρία της Εκκλησίας μας. Η πρότασή Του, που θα την δούμε αμέσως τώρα είναι ακριβώς το να μπούμε στην νηπτική διαδικασία της Εκκλησίας μας και στην κάθαρση των παθών όπου τότε όλα θα γίνονται κατανοητά. Έξω απ᾽ αυτήν και τα απλά πράγματα θα είναι ακατανόητα και το απλό «Κύριε ελέησον» θα είναι ακατανόητο και το «Παράσχου Κύριε» θα είναι ακατανόητο και το «Ευλογημένη η Βασιλεία του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος» θα είναι ακατανόητο, όλα και τα κατανοητά και τα ακατανόητα και τα μυστήρια και τα μη μυστήρια θα είναι ακατανόητα για τον νου του ανθρώπου αν δεν μπει στην πρόταση του Χριστού που κρύβει μέσα της ακριβώς αυτή τη νηπτική θεωρία.

Πιο συγκεκριμένα ποια είναι αυτή η πρότασή Του;

Η πρότασή Του ανοίγει τον δρόμο σε τρεις φάσεις: Τις αποκαλύπτει ο ίδιος ο Χριστός πολύ απλά στα τρία επίπεδα της διηγήσεως της παραβολής του σπορέως. Αυτά ήταν ο σπόρος που πέφτει στον δρόμο, ο σπόρος που πέφτει στην πέτρα και ο σπόρος που πέφτει μέσα στα αγκάθια. Στην ερμηνεία της περιπτώσεως του σπόρου που πέφτει στον δρόμο λέγει: «Κοιτάξτε έρχεται ο διάβολος και παίρνει αυτό που έχετε στον νου σας». Έτσι ανοίγει την πρώτη φάση της νηπτικής θεωρίας που είναι η πρόσληψη, ο «συνδυασμός» των λογισμών, των πειρασμών και των οποιωνδήποτε διαλογισμών. Βασικό μέγεθος για μια επικειμένη πτώση μας ή για τα περαιτέρω πάθη μας είναι η κουβέντα που κάνουμε με τον διάβολο, ο «συνδυασμός» λένε οι Πατέρες που κάνουμε με τον διάβολο. «Συνδυασμός» σημαίνει αποδοχή του πειρασμού. Είναι το πρώτο μέγεθος. Το λέει ο Χριστός: « Έρχεται ο διάβολος και παίρνει [τον λόγο του Θεού που έχει σπείρει ο Θεός στην ψυχή του ανθρώπου]». Βάζει λοιπόν τον ακροατή της παραβολής στο πρώτο στάδιο της νηπτικής θεωρίας που είναι ότι δεν πρέπει ο άνθρωπος να κουβεντιάζει με τον πειρασμό. Δεν πρέπει να προσλαμβάνει τον λόγο του πειρασμού. Ο διάβολος μπορεί να έρχεται και να μου λέει οτιδήποτε αλλά εγώ δεν πρέπει να τον δέχομαι, να προσλαμβάνω εκείνα που μου λέει.

Στο δεύτερο επίπεδο που είναι ο σπόρος που πέφτει επάνω στην πέτρα, κατά το οποίο μπορεί να δεχθείς τον λόγο του Θεού με χαρά αλλά να μη καρποφορήσει, η αποτυχία οφείλετε στο ότι αυτό το μέγεθος δεν το καλλιέργησες σε βάθος και σε χρόνο. Ό,τι κάνει η Εκκλησία το κάνει σε βάθος και σε χρόνο.

Κάθε τι στην Εκκλησία θέλει μια εμμονή, μια επιμονή, με προσευχή, με ταπείνωση, με πολλή άσκηση και με πολύ πόνο. Γι᾽ αυτό βλέπετε σε αυτήν την περίπτωση προσλαμβάνει ο άνθρωπος τον λόγο του Θεού με πολλή χαρά αλλά επειδή δεν έχει ριζώσει σε βάθος μέσα στην ψυχή του, δεν γίνεται τίποτα. Εδώ ο Χριστός μας ζητά πέρα από τον μη συνδυασμό με τον πειρασμό να αποκτήσουμε ένα βάθος. Το βάθος αποκτάται με πολυχρόνια δουλειά. Βλέπετε ένας εργάτης για να ανοίξει έναν βαθύ λάκκο, πόσες ημέρες, ίσως και μήνες , πρέπει να εργασθεί και να δουλέψει.

Χρειάζεται λοιπόν, μια επιμονή στα ίδια τα μεγέθη. Βλέπετε η Εκκλησία κάθε μέρα κάνει Όρθρο, Θεία Λειτουργία και Εσπερινό. Κάνει τα ίδια και τα ίδια. Φαίνονται τα ίδια αλλά καλλιεργούν το βάθος. Η Εκκλησία μας καλεί κάθε μέρα να προσευχόμαστε, κάθε τόσο να νηστεύουμε, να είμαστε και να μένουμε στις ίδιες αρετές μόνιμα. Κι είναι αυτό το βάθος που προσπαθεί η Εκκλησία να καλλιεργήσει, που το ξεχνάμε γιατί είμαστε πρόχειροι. Αυτό είναι το δεύτερο στοιχείο αυτής της νηπτικής θεωρίας το οποίο μετά αξιοποιήθηκε από όλους τους νηπτικούς Πατέρες της Εκκλησίας.

Και το τρίτο στοιχείο αυτής της νηπτικής θεωρίας είναι εκεί όπου πέφτει ο σπόρος στα αγκάθια και δεν προσλαμβάνεται. Και λέει ο Χριστός το γιατί. Μιλάει για τις ηδονές και τον πλούτο. Μιλάει για πράγματα τα οποία μας δένουν με τον κόσμο και δεν μπορούμε να προσληφθούμε από τον Θεό, ούτε να προσλάβουμε τα του Θεού. Εγκαταλείπουμε όλη την στροφή προς τον Θεό που κάναμε κάποια στιγμή δια της μετανοίας, που είναι η μεγαλύτερη αρετή και στρεφόμαστε στα πράγματα του κόσμου με τα οποία πρέπει μόνο περιστασιακά να εμπλακούμε απλά και μόνο για να κάνουμε χρήση. Και εκεί δενόμαστε.

Και τα τρία αυτά επίπεδα, δηλαδή η μη πρόσληψη των πειρασμών, το να μην ασχολείται κάποιος με τα πράγματα του κόσμου, πέρα από εκείνο που είναι αναγκαίο για να το χρησιμοποιεί και η τέλεση της δουλειάς, της νηπτικής εργασίας δηλαδή, σε βάθος είναι τα βασικά μεγέθη -άξονες της Ορθοδόξου Νηπτικής Θεωρίας. Έτσι θα την λέγαμε. Αν διαβάζατε όλη την φιλοκαλία και όλο τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη στην ρίζα τους αυτά θα βρίσκατε. Αυτά αξιοποιήθηκαν και από τους Πατέρες της Εκκλησίας.

Λοιπόν έτσι γίνεται η αποκάλυψη του μυστηρίου [του να αρχίσεις να ακούς πραγματικά και να καταλαβαίνεις αυτά που ακούς μέσα στην Εκκλησία]. Ο Θεός παραμένει μυστήριο αλλά αποκαλύπτεται στις ανθρώπινες αισθήσεις, αν όμως προηγουμένως οι ανθρώπινες αισθήσεις καθαρισθούν και καλλιεργηθούν. Και θα καλλιεργηθούν με αυτά τα μεγέθη επάνω σε αυτούς τους άξονες της νηπτικής θεωρίας. Αν οι αισθήσεις δεν καλλιεργηθούν και τα μυστήρια του Θεού, που είναι δυνατόν να κατανοηθούν, θα παραμένουν ακατανόητα.

Αλλά ακατανόητο είναι επίσης και το ότι γινόμαστε οι ίδιοι ακατανόητοι όταν μπαίνουμε μέσα στην Εκκλησία και λέμε: «δεν καταλαβαίνουμε τίποτα» και διαμαρτυρόμαστε. Και ζητάμε εξωτερικές αλλαγές [μεταφράσεις των κειμένων κ.λ.π.]. Αλλά αυτά τα πράγματα δεν διορθώνονται έτσι. Η αλλαγή πρέπει να γίνει μέσα μας. Και η αλλαγή θα γίνει μέσα μας όταν συμβούν τα παραπάνω. Και τότε επειδή ανοίξαμε τον δρόμο στην Χάρη του Θεού, η χάρις του Θεού θα μας φωτίσει και τότε όλα θα γίνονται κατανοητά.

Αυτά είναι η λύση του λεγομένου «προβλήματος της κατανοήσεως και της μεταφράσεως των λειτουργικών κειμένων». Αυτός είναι ο άξονας. Για αυτό αυτή η παραβολή του σπορέως είναι πάρα πολύ καίρια, γι᾽ αυτό και το θέμα αφορά ολόκληρο το σώμα της Εκκλησίας. Και αν εσείς διαμαρτυρηθείτε ότι αυτά τα οποία τελέσαμε εδώ σήμερα στη Θεία Λειτουργία δεν τα καταλάβατε, πριν να διαμαρτυρηθείτε και πριν διαβάσετε ερμηνευτικές προσεγγίσεις από κείμενα, πράγμα που ασφαλώς σας παροτρύνω να κάνετε, θα πρέπει να μπείτε σε αυτά τα μεγέθη της νηπτικής θεωρίας. Βιωματικά όμως και στο τρίπτυχο που αναλύσαμε. Και τότε όλα αποκαλύπτονται με τη χάρη του Θεού.

Η παραβολή του σπορέως... Τόσο γνωστή και τόσο άγνωστη... Τόσο μυστήριο και τόσο φανερούμενο... Κι όλα να εξαρτώνται από μας...

---

* Η αρχική απομαγνητοφώνηση και λεκτική επεξεργασία έγινε από τον μοναχό Δαμασκηνό Αγιορείτη (impantokratoros.gr). Οι λοιπές διορθώσεις και επιμέλεια έγιναν από την floga.gr.

(Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Θεοδρομία, έτος ιε᾽ τεύχος 1 Ιανουάριος-Μάρτιος 2013, σελ. 10-14)

Η ταπεινοφροσύνη είναι εντελώς ακατανίκητη

Η ταπεινοφροσύνη είναι εντελώς ακατανίκητη από τους δαίμονες. Πώς γεννιέται και ποια είναι η δύναμή της.

Από το Γεροντικό

Ρώτησαν τον Αββά Λογγίνο:

- Ποια αρετή είναι η μεγαλύτερη απ΄ όλες;

Και απάντησε:

- Σκέφτομαι, ότι, όπως η υπερηφάνεια είναι το μεγαλύτερο απ΄ όλα τα πάθη, αφού και από τον ουρανό μπόρεσε να ρίξει κάποιους (δηλαδή τον Εωσφόρο και το τάγμα του), έτσι και η ταπεινοφροσύνη είναι η μεγαλύτερη απ΄ όλες τις αρετές, γιατί κι απ΄ αυτά τα τάρταρα μπορεί ν΄ ανεβάσει ένα άνθρωπο, ακόμα κι αν είναι αμαρτωλός σαν δαίμονας.

Να γιατί ο Κύριος πριν απ΄ όλους μακαρίζει τους «πτωχούς τώ πνεύματι», (δηλαδή τους ταπεινούς) (Ματθ. 5:3).

Ένας γέροντας είπε:

- Προτιμώ ήττα πού θα συνοδεύεται από ταπεινοφροσύνη, παρά νίκη πού θα συνοδεύεται από υπερηφάνεια.

Ένας (άλλος) γέροντας είπε:

- Πολλές φορές η ταπείνωση έσωσε πολλούς, και μάλιστα άκοπα.

Κι αυτό το αποδεικνύουν ο τελώνης και ο άσωτος υιός, πού είπαν μόνο λίγα λόγια και σώθηκαν (βλ. Λουκ. 18:13 - 15:21).

Ο αββάς Ησαΐας είπε:

- Περισσότερο απ΄ όλα έχουμε ανάγκη από την ταπεινοφροσύνη.

Γι αυτό ας είμαστε πάντα έτοιμοι, σε κάθε λόγο πού ακούμε ή εργασία (πού κάνουμε), να λέμε (στον πλησίον):

«Συγχώρεσέ με».

Γιατί με την ταπεινοφροσύνη καταστρέφονται όλα τά (πονηρά έργα) του εχθρού.

Η αγία Θεοδώρα έλεγε, πώς ούτε η άσκηση ούτε η κακουχία ούτε οι οποιοιδήποτε κόποι σώζουν (τον άνθρωπο), παρά μόνο η γνήσια ταπεινοφροσύνη. (Και για επιβεβαίωση διηγόταν το εξής

- Ήταν κάποιος αναχωρητής, πού έδιωχνε τους δαίμονες. Και τους εξέταζε, για να μάθει με ποιόν τρόπο βγαίνουν (από τον άνθρωπο). «Με τη νηστεία;» τους ρωτούσε. «Εμείς ούτε τρώμε ούτε πίνουμε», απαντούσαν εκείνοι.

«Με την αγρυπνία;». «Εμείς δεν κοιμόμαστε καθόλου», έλεγαν.

«Με την αναχώρηση (από τον κόσμο);». Εμείς ζούμε στις ερήμους», αποκρίνονταν.

Επειδή ο γέροντας επέμενε και έλεγε, «Με ποιόν λοιπόν τρόπο βγαίνεται;», εκείνοι ομολόγησαν:

«Τίποτα δεν μας νικάει, παρά μόνο η ταπεινοφροσύνη».

Ο αββάς Σισώης έλεγε, ότι ο δρόμος που οδηγεί στην ταπεινοφροσύνη είναι η εγκράτεια, η αδιάλειπτη προσευχή στο Θεό και ο αγώνας να βάζουμε τον εαυτό μας πιο κάτω από κάθε άνθρωπο.

Ένας αδελφός ρώτησε τον Αββά Κρόνιο:

- Με ποιόν τρόπο φτάνει ο άνθρωπος στην ταπεινοφροσύνη;

- Με το φόβο του Θεού, απάντησε ο γέροντας.

- Και με ποιόν τρόπο φτάνει στο φόβο του Θεού; ξαναρώτησε ο αδελφός.

- Κατά τη γνώμη μου, είπε ο γέροντας, με το να περιμαζέψει τον εαυτό του από κάθε περισπασμό και με το να καταβάλλει σωματικούς κόπους και με το να θυμάται, όσο μπορεί, την έξοδο (της ψυχής του) από το σώμα και την κρίση του Θεού.

Ένας γέροντας είπε:

- Όποιος έχει ταπείνωση, ταπεινώνει τους δαίμονες, και όποιος δεν έχει ταπείνωση, χλευάζεται από τους δαίμονες.

Ρώτησαν ένα γέροντα:

- Γιατί χτυπιόμαστε τόσο πολύ από τους δαίμονες;

- Επειδή πετάμε τα όπλα μας, απάντησε εκείνος, εννοώ την ατιμία, την ταπείνωση, την ακτημοσύνη και την υπομονή.

Μια φορά ήρθαν κάποιοι στη Θηβαΐδα, σ΄ ένα γέροντα, και του έφεραν ένα δαιμονισμένο για να τον θεραπεύσει. Και ο γέροντας, (μολονότι αρχικά δεν δεχόταν, θεωρώντας τον εαυτό του ανάξιο, τελικά), επειδή πολύ τον παρακάλεσαν, λέει στο δαίμονα:

- Βγες από το πλάσμα του Θεού!

- Βγαίνω, αποκρίθηκε ο δαίμονας. Αλλά σε ρωτάω ένα πράγμα και απάντησέ μου: Ποιοι είναι τα «ερίφια» και ποιοι τα «πρόβατα» (Ματθ. 25:31-33);

- Τα «ερίφια» είμαι εγώ, απάντησε ο γέροντας. Όσο για τα «πρόβατα», ο Θεός τα γνωρίζει.

Μόλις άκουσε (αυτά τα λόγια) ο δαίμονας, κραύγασε:

- Να, για την ταπείνωσή σου βγαίνω!

Και βγήκε (από τον άνθρωπο) την ίδια ώρα.

Μικρός Ευεργετινός

Πηγή:  Έως εσχάτου της γης

Δνόφος Αγνωσίας

Αυτή η εικόνα του γνοφερού βυθού της θάλασσας, αυτής της υδάτινης μήτρας του κόσμου, με συναρπάζει και με συγκινεί. Γι' αυτό βυθίζομαι και εγώ στην άγνωστη κι απέραντη αυτή θάλασσα· αναμένοντας το φως...

Ένα καλοκαίρι, πριν περίπου δέκα χρόνια, βρέθηκα καθισμένος στη σκάλα μιας αυλής να κουβεντιάζω (και να εκτελώ χρέη μεταφραστή) σε μια παρέα Ελλήνων και Ιταλών φιλοσόφων. Συζητούσαμε για τις διάφορες μεθόδους διαλογισμού στον κόσμο.

Αυτό που ενδιέφερε τους νεότερους ήταν να μάθουμε πια είναι η πιο σίγουρη ως προς το αποτέλεσμα μέθοδος (όχι απαραίτητα η πιο εύκολη), αλλά κυρίως θέλαμε να μάθουμε αν κάποιος είχε καταφέρει να περιγράψει ικανοποιητικά το ποθητό αποτέλεσμα, δηλαδή την έκσταση και την επαφή με το Όλον, το Ων.

Ο γηραιότερος και σοφότερος μας ανέφερε την εκστατική εμπειρία ενός μοναχού του 10ου αιώνα (Συμεών ο Νέος Θεολόγος), ο οποίος περιγράφει ότι ενώ βρισκόταν στο γνόφο και διαλογιζόταν, ξαφνικά όλα γύρω του γέμισαν φως, γέμισαν με το Όλον. Έπειτα συμπλήρωσε με μια δική του εμπειρία.

Πριν 40 περίπου χρόνια, όταν ήταν 30 ετών, πέθαινε εξαιτίας μιας ολικής νεφρικής ανεπάρκειας. Όμως, ενώ έμπαινε σιγά σιγά σε κώμα, άρχισε να σκέφτεται πως καταδύεται αργά στο σκοτεινό βυθό της θάλασσας. Καθώς ο γνόφος τον αγκάλιαζε εντελώς, αισθανόταν σαν να τον αγκάλιαζε το νερό της θάλασσας. Όταν τελικά είδε το φως - το Ων; το Όλον; - μέσα στο γνόφο*, ήξερε ότι δεν θα πεθάνει· και το θαύμα συνέβει λίγες μέρες αργότερα.

Στο τέλος της συζήτησης, καταλήξαμε πως σε κάθε περίπτωση παρόμοιων εμπειριών η απόπειρα περιγραφής του Ώντος είναι ανεπιτυχής. Όχι λόγω ανικανότητας των ανθρώπων αυτών, μα λόγω αδυναμίας της ανθρώπινης διάστασης.

«Ανταλλάξτε αυτό το παντού και αυτό το κάτι, 

με αυτό το πουθενά και αυτό το τίποτα.

Μην αγχώνεστε αν οι αισθήσεις δεν μπορούν 

να κατανοήσουν αυτό το τίποτα,

γιατί αυτή είναι και η αιτία που περισσότερο το αγαπώ...

Ποιος είναι αυτός που το αποκαλεί τίποτα; 

Σίγουρα ο εξωτερικός μας εαυτός και όχι ο εσωτερικός μας. 

Ο εσωτερικός μας εαυτός το ονομάζει Όλον.» 

Από το «Γνόφος Αγνωσίας», ορθόδοξο κείμενο ενός Άγγλου μοναχού του 14ου αιώνα.

*δνόφος = γνόφος = βαθύ σκοτάδι

Επιμέλεια: Σοφία Ντρέκου/Αέναη επΑνάσταση

Αναρτήθηκε από Sophia Siglitiki Drekou στις 1:51 μ.μ.