Ἑρμηνεία εἰς τόν κανόνα τῆς ἑορτῆς τῶν Θεοφανείων Ἁγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου

 Ἁγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου

       Τροπάριον.
Τόν ρύπον ὁ σμήχων τῶν ἀνθρώπων, τούτοις καθαρθείς ἐν Ἰορδάνῃ, οἷς θελήσας ὡμοτώθη ὅ ἦν μείνας, τούς ἐν σκότει φωτίζει Κύριος· ὅτι δεδόξασται.

      Ἑρμηνεία.
Ὁ Κύριος, λέγει, ὁ ὁποῖος καθαρίζει καί ἀποπλύνει τόν μολυσμόν τῆς ἁμαρτίας τῶν ἀνθρώπων, αὐτός σήμερον ἐκαθαρίσθη εἰς τόν Ἰορδάνην ποταμόν διά τοῦ Βαπτίσματος. Τίνος χάριν; Διά τούτους τούς ἀνθρώπους, μέ τούς ὁποίους θεληματικῶς ὡμοιώθη κατά φύσιν γενόμενος ἄνθρωπος, μή τραπείς κατά τήν Θεότητα, ἀλλά μείνας ἐκεῖνο ὅπου ἦτον: ἤτοι τέλειος Θεός· ὅθεν εἶπεν ὁ Θεολόγος Γρηγόριος· «Ὁ μέν γάρ (Χριστός) αὐτοκάθαρσις ἦν, καί οὐκ ἐδεῖτο καθάρσεως, ἀλλά σοί (διά σέ) καθαίρεται, ὥσπερ καί σαρκοφορεῖ, ἄσαρκος ὤν» (Λόγος εἰς τό Βάπτισμα). Οὐ μόνον δέ σμήχει ὁ Χριστός καί καθαρίζει, ἀλλά καί φωτίζει· καθαρίζει μέν γάρ, τό θεῖον προβαλλόμενος ὕσσωπον, καί ὑπέρ χιόνα λευκαίνων τούς τό θεῖον λαμβάνοντας Βάπτισμα· περί ὧν καί ὁ Δαβίδ παρεκάλει πρότερον λέγων· «Ραντιεῖς με ὑσσώπω, καί καθαρισθήσομαι· πλυνεῖς με, καί ὑπέρ χιόνα λευκανθήσομαι» (Ψαλ. ν´ 9). Ὅθεν ὁ Θεολόγος Γρηγόριος λουτρόν ὀνομάζει τό Βάπτισμα, ὡς ἔκπλυσιν (Λόγος περί Βαπτίσματος).
Φωτίζει δέ πάλιν ὁ Χριστός, διότι αὐτός κατά τόν Ἰωάννην (α´ 9) εἶναι τό φῶς τό ἀληθινόν, τό ὁποῖον φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τόν Κόσμον, ὄχι εἰς τόν αἰσθητόν καί ὑλικόν κόσμον, ἀλλ᾿ εἰς τόν νοητόν ἐκεῖνον τῶν ἀρετῶν· διά τοῦτο πάλιν ὁ Θεολόγος Γρηγόριος φώτισμα ὀνομάζει τό Βάπτισμα (Λόγος περί Βαπτίσματος).Ὅρα ὅμως, ἀγαπητέ, ὅτι πρῶτον καθαρίζει ὁ Κύριος, καί δεύτερον φωτίζει· καθαρίζει γάρ πρῶτον τόν ἄνθρωπον ἀπό τά πάθη διά τῆς ἐργασίας τῶν ἐντολῶν, καί δεύτερον φωτίζει τόν κεκαθαρμένον διά τῆς ἐλλάμψεως καί τοῦ φωτισμοῦ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Καί καθώς οἱ γανόνοντες τά χάλκινα ἀγγεῖα, πρῶτον καθαρίζουσιν αὐτά ἀπό τόν μολυσμόν ὅπου ἔχουσιν, ἔπειτα λαμπρύνουσιν αὐτά μέ τό γάνωμα· οὕτω καί ὁ Θεός, πρῶτον καθαρίζει τήν καρδίαν καί τόν νοῦν, καί ἔπειτα λαμπρύνει αὐτά μέ τό φῶς τῆς θείας του χάριτος. Ὥστε ὅποιος ἀγαπᾷ νά φωτισθῇ ἐκ Θεοῦ, πρῶτον πρέπει νά καθαρισθῇ ἀπό τά πάθη διά τῶν θεουργῶν ἐντολῶν «Οὗ γάρ κάθαρσις, ἐκεῖ ἔλλαμψις· (λέγει ὁ Θεολόγος Γρηγόριος Λόγος εἰς τά Φῶτα) ἄνευ γάρ τοῦ πρώτου τό δεύτερον οὐ δίδοται» εἰ δέ πρό τοῦ νά καθαρισθῇ τινάς ζητεῖ νά φωτισθῇ, μάτην καί ἀνωφελῶς κοπιάζει.

                                                                 Τροπάριον.
Στειρεύουσα πρίν, ἠτεκνωμένη δεινῶς σήμερον, εὐφραίνου Χριστοῦ Ἐκκλησία· δι᾿ ὕδατος καί Πνεύματος, Υἱοί γάρ σοι γεγέννηνται, ἐν πίστει ἀνακράζοντες· Οὐκ ἔστιν Ἅγιος ὡς ὁ Θεός ἡμῶν, καί οὐκ ἔστι δίκαιος, πλήν σου Κύριε.

                                                                Ἑρμηνεία.
Τήν ὑπόθεσιν τῆς τρίτης Ὠιδῆς, ἥτις ἦτον ἡ Προφῆτις Ἄννα ἡ στεῖρα οὖσα πρότερον, ὕστερον δέ γενομένη πολύτεκνος, σμίγων ὁ θεῖος Μελωδός μέ τήν ἑορτήν τῶν Φώτων, ἐπιστρέφει πρός τήν ἐξ Ἐθνῶν Ἐκκλησίαν, καί λέγει πρός αὐτήν· ὦ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ, ἡ πρῴην στεῖρα καί δεινῶς ἠτεκνωμένη: ἤτοι ἡ πολλά ἄτεκνος, σύ εὐφραίνου καί ἀγάλλου σήμερον κατά τήν παροῦσαν ἑορτήν τῶν Φώτων. Διά τί; Ἐπειδή πολλά τέκνα ἐγεννήθησαν εἰς ἐσέ διά τοῦ ὕδατος καί τοῦ Πνεύματος: ἤτοι διά μέσου τοῦ Ἁγίου Βαπτίσματος τοῦ ἐξ ὕδατος συνισταμένου καί Πνεύματος· γέννησις γάρ ὀνομάζεται καί τό Ἅγιον Βάπτισμα· διότι εἶπεν ὁ Κύριος πρός τόν Νικόδημον· «Ἐάν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καί Πνεύματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τήν Βασιλείαν τοῦ Θεοῦ» (Ἰω. γ´ 5)· καί πάλιν· «Τό γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος Πνεῦμά ἐστι» (αὐτόθι 6). Ἐγεννήθησαν δέ Υἱοί εἰς ἐσέ τήν πρίν στεῖραν ὅλοι διορατικοί καί προφητικοί, καθώς ἦτον ὁ Σαμουήλ· οὗτοι δέ εἶναι οἱ βαπτισθέντες χριστιανοί, οἱ ὁποῖοι μέ πίστιν ἀνακράζουσιν εἰς τόν τούτους πνευματικῶς γεννήσαντα Χριστόν· «Οὐκ ἔστιν Ἅγιος, ὡς ὁ Θεός ἡμῶν, καί οὐκ ἔστι δίκαιος πλήν σου Κύριε».

Σημείωσαι δέ, ὅτι τό ρητόν τοῦτο τοῦ Εἱρμοῦ ἐρανίσθη ὁ Μελωδός ἀπό τόν Προφήτην Ἡσαΐαν λέγοντα· «Εὐφράνθητι στεῖρα ἡ οὐ τίκτουσα· ρῆξον καί βόησον ἡ οὐκ ὠδίνουσα, ὅτι πολλά τά τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον (τῆς ἐξ Ἐθνῶν Ἐκκλησίας), ἤ τῆς ἐχούσης τόν ἄνδρα (τῆς Ἰουδαϊκῆς Συναγωγῆς)» (Ἡσ. νδ´ 1). Ἀλλά καί ἡ Προφῆτις Ἄννα ἡ Ποιήτρια τῆς Ὠιδῆς ταύτης εἰς τύπον εἶναι τῆς ἐξ Ἐθνῶν Ἐκκλησίας κατά τόν Θεοδώριτον, ἡ δέ Φενάννα, εἰς τύπον τῆς Συναγωγῆς τῶν Ἰουδαίων. Ἡ ἐξ Ἐθνῶν λοιπόν Ἐκκλησία ἐγέννησεν ἑπτά: ἤτοι πολλά· ἐπειδή ὁ ἑπτά ἀριθμός παρά τῇ θείᾳ Γραφῇ εἶναι δηλωτικός πλήθους, καί σημαίνει τήν πολυγονίαν τῆς τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας, κατά τόν αὐτόν Θεοδώριτον· ἡ δέ Συναγωγή τῶν Ἑβραίων πολύτεκνος οὖσα πρότερον, τώρα ἔγινε πάντη στεῖρα καί ἄτεκνος· ὅθεν ἐπληρώθη τό τῆς Ἄννης λόγιον τό λέγον· «Ἡ Στεῖρα ἔτεκεν ἑπτά, καί ἡ πολλή ἐν τέκνοις ἠσθένησε» (α´ Βασιλ. β´ 5).
Ὁ δέ Θεοδώριτος οὕτως ἑρμηνεύει τό ἀνωτέρω ρητόν τοῦ Ἡσαΐου· «Εὐφράνθητι στεῖρα ἡ οὐ τίκτουσα· οὐ γάρ ἔτικτεν ἡ Ἐκκλησία πάλαι, τῇ δέ τῶν εἰδώλων δουλείᾳ προσήδρευε· ρῆξον καί βόησον ἡ οὐκ ὠδίνουσα· τέθεικε τό «ρῆξον» ἐπί τῆς βιαίας γεννήσεως, ὡσαύτως δέ καί τό «βόησον»· φασί γάρ τάς μαίας παρακελεύεσθαι ταῖς δυστοκούσαις καί βιάζεσθαι καί βοᾶν· τό δέ «εὐφράνθητι» ἐπί τῆς παρ᾿ ἐλπίδα δωρηθείσης πολυπαιδίας τέθεικε· ἐναντίον δέ πως εἶναι δοκεῖ τό «ρῆξον καί εὐφράνθητι»· ἀμφότερα δ᾿ ὅμως συνέβη· καί γάρ παρ᾿ ἐλπίδα γεγένηκε· τοιαῦται γάρ τοῦ Παναγίου Πνεύματος αἱ ὠδῖνες».

Τά αὐτά σχεδόν λέγει καί ὁ Ἀλεξανδρείας Κύριλλος ἑρμηνεύων τό ρητόν τοῦτο, παρά τοῦ ὁποίου φαίνεται ὅτι τά ἐρανίσθη ὁ Θεοδώριτος· οὕτω γάρ φησίν· «Ἰδού προστέτακται ρῆξαί τε καί βοῆσαι· ἔθος δέ τοῦτο δρᾶν ταῖς ἐπί δίφρῳ καί τικτούσαις γυναιξίν, ἅς δή φασί παροτρύνειν τάς μαίας ἔντονόν τι καί τορόν ἀναβοᾶν, ἵν᾿ ἐκθλίβοιτο τῆς μήτρας τό βρέφος, εὐρυνομένου τοῦ σπλάγχνου πρός τήν βοήν· τοῦτο, οἶμαι, ἐστί τό «ρῆξον καί βόησον». Ἄρξαι δή οὖν τοῦ τίκτειν, φησί, καί ὡς ὠδίνουσα πολλούς δίδου συχνῶς τήν ταῖς τικτούσαις ἀεί πρέπουσαν βοήν· ὡς ἐσομένη δέ Μήτηρ ἀναριθμήτων λαῶν εὐφροσύνην δέχου τήν πνευματικήν… Ἔθος μέν οὖν τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ ἔρημον ἀποκαλεῖν τήν χήραν. Ἐχήρευσε δέ τῶν Ἐθνῶν ἡ πληθύς· οὐ γάρ ἐπλούτει τήν κοινωνίαν τήν πρός τόν σπορέα λόγον· ἐπειδή δέ παρεδέξατο τόν ἐξ Οὐρανοῦ Νυμφίον, πολλά γέγονεν αὐτῆς τά τέκνα μᾶλλον ἤ τῆς ἐχούσης τόν ἄνδρα».

                                                                  Τροπάριον.
Μεγάλη φωνή, ἐν τῇ ἐρήμῳ βοᾷ Πρόδρομος· Χριστοῦ ἑτοιμάσατε ὁδούς, καί τρίβους τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, εὐθείας ἀπεργάσασθε, ἐν πίστει ἀνακράζοντες· Οὐκ ἔστιν Ἅγιος, ὡς ὁ Θεός ἡμῶν, καί οὐκ ἔστι δίκαιος, πλήν σου Κύριε.

                                                                 Ἑρμηνεία.
Ἀπό τό βιβλίο τοῦ Προφήτου Ἡσαΐου ἐρανίσθη ὁ Μελωδός τό Τροπάριον τοῦτο· λέγει γάρ ἐκεῖνος ἐκεῖ· «Φωνή βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· ἑτοιμάσατε τήν ὁδόν τοῦ Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τάς τρίβους τοῦ Θεοῦ ἡμῶν» (Ἡσ. μ´ 3). Ὅθεν οὕτως ἀρχίζει· ὁ τοῦ Κυρίου μέγιστος Πρόδρομος, ἡ μεγάλη καί ὑψηλοτάτη καί ἐξάκουστος φωνή τοῦ Θεοῦ Λόγου, βοᾷ εἰς τού λαούς ἐν τῇ ἐρήμῳ τοῦ Ἰορδάνου καί λέγει· ἑτοιμάσατε, ὦ λαοί, ἑτοιμάσατε τήν στράταν τοῦ Χριστοῦ: ἤτοι ἕτοιμοι γίνεσθε εἰς τήν εὐαγγελικήν πολιτείαν, καθώς ἑρμηνεύει ὁ Θεοφύλακτος· ὁδός γάρ τό Εὐαγγέλιον λέγεται· εὐθείας κάμετε τάς τρίβους τοῦ Θεοῦ ἡμῶν: ἤτοι τάς τοῦ παλαιοῦ Νόμου ἐντολάς ἀναδείξατε πνευματικάς· ἐπειδή τό Πνεῦμα τό Ἅγιον εὐθές εἶναι· τά δέ τοῦ Νόμου προστάγματα λέγονται τρίβοι, ὡς τετριμμένα καί παλαιά, κατά τόν αὐτόν Θεοφύλακτον.
Σημείωσαι, ὅτι τό «μεγάλη φωνῆ» δύναται νά νοηθῇ καί εἰς δοτικήν κατ᾿ ἔλειψιν τῆς ἐν προθέσεως οὕτω· ὁ Πρόδρομος βοᾷ ἐν μεγάλῃ φωνῇ. Ποῦ δέ βοᾷ; Ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Ἰουδαίας· οὕτω γάρ ὁ Εὐαγγελιστής Ματθαῖος γράφει· «Ἐν δέ ταῖς ἡμέραις ἐκείναις παραγίνεται Ἰωάννης ὁ Βαπτιστής κηρύσσων ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Ἰουδαίας» (Ματθ. γ´ 1). Καί μολονότι ὁ Εὐαγγελιστής Λουκᾶς λέγει, ὅτι ἦλθεν εἰς πᾶσαν τήν περίχωρον τοῦ Ἰορδάνου, κηρύσσων Βάπτισμα μετανοίας εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν (Λουκ. γ´ 3)· μ᾿ ὅλον τοῦτο πιθανόν εἶναι νά ἦτον καί ἔρημοι τόποι μεταξύ τῆς περιχώρου τοῦ Ἰορδάνου, ὅπου οἱ ὄχλοι ἐρχόμενοι ἤκουον τό κήρυγμα τοῦ Ἰωάννου· ὅθεν λέγει ὁ Ματθαῖος· «Τότε ἐξεπορεύετο πρός αὐτόν Ἱεροσόλυμα καί πᾶσα Ἰουδαία καί πᾶσα ἡ περίχωρος τοῦ Ἰορδάνου» (Ματ. γ´ 5). Ὁ δέ Πτωχός Πρόδρομος λέγει, ὅτι ἐπειδή τό ρῆμα (τό πρόσταγμα) Κυρίου ἐγένετο ἐν τῇ ἐρήμῳ πρός Ἰωάννην, ὡς λέγει ὁ Λουκᾶς, «Ἐγένετο ρῆμα Θεοῦ ἐπί Ἰωάννην τόν τοῦ Ζαχαρίου Υἱόν ἐν τῇ ἐρήμῳ» (Λουκ. γ´ 2), ἐκ τούτου λέγεται καταχρηστικῶς, ὅτι ἐκήρυττε τό κήρυγμα του ἐν τῇ ἐρήμῳ. Εἰ δέ θέλει νά νοήσῃ τινάς ἔρημον τούς ἐρήμους ὄντας ἀνθρώπους πάσης θεογνωσίας καί ἀγαθοεργίας, ἁρμόζει νά νοήσῃ περί τῶν ἀνθρώπων τό «Φωνή βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ». Ὁ δέ Εὐθύμιος ὁ Ζυγαδηνός λέγει ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ του κατά Ματθαῖον· «Δύο ἐρήμους νοοῦμεν, μίαν τήν ἐνδοτέραν, ἀφ᾿ ἧς ἦλθεν ὁ Ἰωάννης, καί ἐν ᾗ ἐγένετο πρός αὐτόν τό ρῆμα Κυρίου κατά τόν Λουκᾶν· δευτέραν δέ τήν περί τόν Ἰορδάνην, ἐφ᾿ ἥν ἐξῆλθεν, ἥν ὁ Ματθαῖος ἔρημον τῆς Ἰουδαίας ὠνόμασεν, ὁ δέ Λουκᾶς, περίχωρον τοῦ Ἰορδάνου».

                                                                   Τροπάριον.
Ρυπτόμενον ἥλιον τίς εἶδεν, ὁ Κήρυξ βοᾷ, τόν ἔκλαμπρον τῇ φύσει; ἵνα σε ὕδασιν ἀπαύγασμα τῆς δόξης, Πατρός χαρακτήρ ἀϊδίου ἐκπλύνω, καί χόρτος ὤν, πυρί ψαύσω τῆς σῆς Θεότητος; Σύ γάρ Χριστός, Θεοῦ σοφία καί δύναμις.

                                                                   Ἑρμηνεία.
Ἐκ μέρους τοῦ Βαπτιστοῦ Ἰωάννου προσφέρει ὁ Μελωδός τό παρόν Τροπάριον, καί λέγει οὕτω· ὁ Κήρυξ καί Πρόδρομός σου, Σῶτερ, ἀποφεύγων τήν βίαν ὅπου ἔκαμνες εἰς αὐτόν διά νά σέ βαπτίσῃ ταῦτα ἔλεγε δικαιολογούμενος· ποῖος ἄνθρωπος εἶδε ποτέ τόν αἰσθητόν τοῦτον καί φύσει λαμπρότατον Ἥλιον νά καθαρίζεται; Βέβαια οὐδείς. Ἄν δέ τόν αἰσθητόν τοῦτον Ἥλιον, ὅς τις εἶναι κτίσμα καί ποίημα, κανείς δέν ἐπιχειρίζεται νά πλύνῃ καί νά καθαρίσῃ καμμίαν φοράν, πῶς ἐγώ τολμῶ νά πλύνω καί νά καθαρίσω ἐσέ τόν ἀληθῆ καί καθαρώτατον Ἥλιον τῆς δικαιοσύνης, τόν Κτίστην καί Ποιητήν τοῦ Ἡλίου; πῶς δύναμαι νά βαπτίσω ἐσέ ὅπου εἶσαι τό ἀπαύγασμα τῆς δόξης τοῦ Πατρός, καί ὁ χαρακτήρ τῆς ἀϊδιότητος αὐτοῦ;
Καί ἐκεῖνος μέν ὅπου ἤθελεν ἐπιχειρισθῆ νά καθαρίσῃ τόν Ἥλιον, βέβαια μέλλει νά περιγελᾶται ἀπό ὅλους τούς ἀνθρώπους καί νά περιπαίζεται ὡς ἀνόητος, ἐπειδή ἐπεχείρησε νά κάμῃ ἕνα πρᾶγμα ἀδύνατον· ἐγώ δέ, ἄν βαπτίσω ἐσέ, ὄχι μόνον ἔχω νά περιγελῶμαι ἀπό ὅλους ὡς ἄφρων, ἀλλά πρός τούτοις θέλω κατακαύσει τάς χεῖράς μου· ἐπειδή χορτάρι ξηρόν ὤν: ἤτοι φθαρτός κατά τήν φύσιν τοῦ σώματος, ἀπετόλμησα νά ἐγγίσω εἰς τό φύσει ἄϋλον πῦρ τῆς ἰδικῆς σου Θεότητος. Ἐπιφέρει δέ ἀκολούθως ὁ Μελωδός Σύ γάρ τό, εἶσαι ὁ Χριστός ἡ ἐνυπόστατος τοῦ Θεοῦ σοφία καί δύναμις· τό ὁποῖον εἶπε καί ἀνωτέρω· συνήθειαν γάρ ἔχει οὗτος ἐξαίρετον παρά τούς ἄλλους Μελωδούς νά τελειώνῃ πολλάς Ὠιδάς τῶν Κανόνων του μέ τό ἴδιον τέλος, ὡς εἴπομεν ἑρμηνεύοντες τόν Κανόνα τῆς Ὑψώσεως τοῦ Σταυροῦ.

                                                                   Τροπάριον.
Ψυχῆς τελῶν ἔμφρονος, καί λόγῳ τιμώμενος, ἀψύχων εὐλαβοῦμαι· εἰ γάρ βαπτίσω σε, κατήγορόν μοι ἔσται, πυρί καπνιζόμενον ὄρος, φυγοῦσα δέ θάλασσα διχῇ, καί Ἰορδάνης οὗτος στραφείς· σύ γάρ Χριστός, Θεοῦ σοφία καί δύναμις.

                                                                    Ἑρμηνεία.
Παρομοίως μέ τά ἀνωτέρω δύο Τροπάρια ἀναφέρει καί εἰς τό Τροπάριον τοῦτο ὁ Μελωδός τόν Βαπτιστήν Ἰωάννην δικαιολογούμενον καί λέγοντα πρός τόν Δεσπότην Χριστόν, ὅς τις ἐζήτει νά βαπτισθῇ. Δέν ἤθελα γένει τόσης καταδίκης ἄξιος, Δέσποτα, ἄν ἔμελλον νά νικηθῶ κατά τήν εὐλάβειαν ἀπό τόν Μωϋσῆν ἐκεῖνον τόν ἐστολισμένον μέ νοῦν καί λογικόν, τόν Προφήτην, τόν νομοθέτην καί δημαγωγόν τόσων μυριάδων λαοῦ, καί τόν ἀξιωθέντα νά σέ ἰδῇ καί νά σέ ἀκούσῃ, ὡς εἶπον ἀνωτέρω· ἀλλά τώρα καί αὐτῶν τῶν ἀψύχων καί ἀλόγων κτισμάτων ἔχω νά φανῶ ἀνευλαβέστερος καί κατώτερος ἐγώ ὅπου ἔχω ψυχήν νοεράν καί φρονοῦσαν τό πρέπον, καί ὁ ὁποῖος εἶμαι τιμημένος μέ λογικόν καί διάκρισιν, ἄν δέν εὐλαβηθῶ τό ἀξίωμα τῆς Θεότητός σου, ἀλλά τολμήσω νά σέ βαπτίσω.
Ἐπειδή καί αὐτά τά ἄψυχα ἔχουν τρόπον τινά νά λάβουν φωνήν καί νά μέ κατηγορήσουν· τό Σίναιον Ὄρος, τό ὁποῖον ἐκαπνίζετο ὅλον ἀπό φωτίαν διά τήν ἰδικήν σου κατάβασιν «Τό ὄρος, φησί, τό Σινᾶ ἐκαπνίζετο ὅλον διά τό καταβεβηκέναι ἐπ᾿ αὐτό τόν Θεόν ἐν πυρί, καί ἀνέβαινεν ὁ καπνός, ὡσεί καπνός καμίνου, καί ἐξέστη πᾶς ὁ λαός σφόδρα» (Ἔξοδ. ιθ´ 18), δικαίως θέλει μέ κατηγορήσει ὡς τολμηρόν καί ἀνευλαβῆ· θέλει μέ κατηγορήσει ἡ ἐρυθρά θάλασσα, ἥτις ἔφυγεν ἀπό τοῦ προσώπου σου, καί ἐσχίσθη εἰς δύο μέρη, καί τό μέν ἕνα μέρος αὐτῆς ἐστάθη ὡς τεῖχος ἐκ δεξιῶν, τό δέ ἄλλο, ἐξ ἀριστερῶν· ἀλλά πρό ἐκείνων θέλει μέ κατηγορήσει ὁ ποταμός οὗτος Ἰορδάνης, εἰς τόν ὁποῖον στεκόμεθα· διότι καί αὐτός ἐκ προσώπου σου ἐμπόδισε πρό ὀλίγου τό ρεῦμά του, καί δέν ἔτρεχε κάτω, ἀλλ᾿ ἐστράφη εἰς τά ὀπίσω κατά τόν Προφητάνακτα λέγοντα· «Ἡ θάλασσα εἶδε καί ἔφυγεν· ὁ Ἰορδάνης ἐστράφη εἰς τά ὀπίσω» Ψαλ. ριγ´ 3). Ἐρωτᾷ δέ ὁ Προφήτης τήν αἰτίαν λέγων· «Τί σοι ἐστί θάλασσα, ὅτι ἔφυγες; καί σύ Ἰορδάνη, ὅτι ἐστράφης εἰς τά ὀπίσω; » Καί ἀποκρίνεται. «Ἀπό προσώπου Κυρίου ἐσαλεύθη ἡ γῆ, ἀπό προσώπου τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ» (αὐτόθι 5).

 Σημείωσαι, ὅτι ὁ ἀνώνυμος ἑρμηνευτής εἰς τό «ἀψύχων» θέλει νά νοεῖται ἐξωθεν ἡ ἀπό πρόθεσις, καί νά λέγηται «εὐλαβοῦμαι, αἰδοῦμαι, φυλάττομαι ἀπό τῶν ἀψύχων. Καί τοῦτο δέ σημείωσαι, ὅτι τά ἀνωτέρω κατά προσωποποιΐαν ρητορικήν ἐσχηματίσθησαν ὑπό τοῦ Μελωδοῦ καί τοῦ Δαβίδ· ὅθεν εἶπεν ὁ Θεολόγος Γρηγόριος· «Πολλά ἡ Γραφή προσωποποιεῖν οἶδε καί τῶν ἀψύχων»· ὁ δέ Χρυσόστομος θέλει ὅτι διά τῶν τοιούτων λόγων τῶν ἀψύχων παρασταίνεται τό μέγεθος τῶν συμβαινόντων πραγμάτων· οὕτω γάρ λέγει· «Μάνθανε τῆς Γραφῆς τό ἔθος· ὅτε γάρ βούλεται μέγα τι Χριστόν, ἤ μέγα λυπηρόν ἀπαγγεῖλαι, καί αὐτά τά ἄψυχα αἰσθάνεσθαί φησιν· οὐκ ἐπειδή αἰσθάνεται, ἀλλ᾿ ἵνα τό μέγεθος παραστήσῃ τῶν συμβαινόντων».

                                                                    Ὠδή ε´.

                                                                Ὁ Εἱρμός
Ἰησοῦς ὁ ζωῆς ἀρχηγός, λύσαι τό κατάκριμα ἥκει, Ἀδάμ τοῦ Πρωτοπλάστου· καθαρσίων δέ, ὡς Θεός μή δεόμενος, τῷ πεσόντι καθαίρεται ἐν τῷ Ἰορδάνῃ· ἐν ᾧ τήν ἔχθραν κτείνας, ὑπερέχουσαν πάντα νοῦν, εἰρήνην χαρίζεται.

                                                              Ἑρμηνεία.
Ἀπό διάφορα ρητά συνεκροτήθη τό παρόν Τροπάριον ὑπό τοῦ Ἱεροῦ Μελωδοῦ· τό γάρ «ὁ ζωῆς ἀρχηγός» ἐρανίσθη ἀπό τάς Πράξεις, ὅπου ὁ Κορυφαῖος Πέτρος ἔλεγε πρός τούς Ἰουδαίους· «Ὑμεῖς ᾐτήσασθε ἄνδρα φονέα χαρισθῆναι ὑμῖν, τόν δέ ἀρχηγόν τῆς ζωῆς ἀπεκτείνατε» (Πράξ. γ´ 15). Ὅθεν λέγει ὁ Μελωδός, ὅτι ὁ Ἰησοῦς ὁ Σωτήρ τοῦ Κόσμου, ὁ ἀρχηγός τῆς κατά Πνεῦμα καί αἰωνίου ζωῆς ἦλθεν εἰς τόν Κόσμον διά νά λύσῃ τό κατάκριμα καί ἐπιτίμιον, τουτέστι τόν θάνατον, εἰς τόν ὁποῖον ὑπέπεσεν ὁ πρωτόπλαστος Ἀδάμ διά τήν παράβασιν· «Ἧι δ᾿ ἄν ἡμέρᾳ, φησί, φάγητε ἀπ᾿ αὐτοῦ (τοῦ ξύλου τῆς γνώσεως) θανάτῳ ἀποθανεῖσθε» (Γέν. β´ 17)· διότι τοιαῦτα εἶναι τά ἀποτελέσματα τῆς ἁμαρτίας θάνατος» (Ρωμ. ς´ 23). Καί δικαίως ἐγένετο ἡ εἰς τόν Κόσμον ἔλευσις τοῦ Ἰησοῦ· διότι οὐδείς ἄλλος ἐδύνατο νά καταλύσῃ τήν στέρησιν τῆς ζωῆς, πάρεξ ὁ ἔχων τήν ἐξουσίαν τῆς ζωῆς καί τοῦ θανάτου, ἤ καλύτερα νά εἰπῶ, ὁ ὤν αὐτοζωή καί τῆς ζωῆς ἀρχηγός. Καθώς δέ τό σκότος στέρησις ὄν τοῦ φωτός, λύεται ἀπό τόν Ἥλιον, ὅταν ἀνατείλῃ· οὕτω καί ὁ θάνατος στέρησις ὤν τῆς ζωῆς, ἐλύθη, ὅταν ὁ τῆς ζωῆς ἀρχηγός ἐπεδήμησεν.
Ὁ Ἰησοῦς λοιπόν μολονότι δέν εἶχεν χρείαν νά καθαρισθῇ διά τοῦ Βαπτίσματος, ἐπειδή ποίαν χρείαν ἔχει ἡ αὐτοκάθαρσις νά καθαρισθῇ; μ᾿ ὅλον τοῦτο αὐτός καθαίρεται καί βαπτίζεται σήμερον χάριν τοῦ Ἀδάμ, ὅς τις ἔπεσεν εἰς τήν λάσπην τῆς ἁμαρτίας, καί διά τοῦτο ἐχρειάζετο νά καθαρισθῇ ἀπό αὐτήν. Βαπτιζόμενος δέ ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ποταμῷ, ἀπέκτεινεν εἰς αὐτόν καί ἐθανάτωσε τήν ἔχθραν, ἡ ὁποία ἦτον μεταξύ ἡμῶν καί τοῦ Θεοῦ διά τήν ἁμαρτίαν. Ἀφ᾿ οὗ δέ τήν ἔχθραν ἐθανάτωσεν, ἐχάρισεν εἰς ἡμᾶς τήν ἑαυτοῦ θείαν εἰρήνην, ἥτις ὑπερέχει κάθε νοῦν καί διάνοιαν. Κατεσκεύασε δέ τό τέλος τοῦ Τροπαρίου ὁ Μελωδός ἀπό διάφορα ρητά τοῦ Παύλου· διότι αὐτός ἐν μέν τῇ πρός Ἐφεσίους ἐπιστολῇ γράφει «Χριστός ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ὁ ποιήσας τά ἀμφότερα ἕν, ὁ καί τό μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας» (Ἐφ. β´ 14).

 Καί πάλιν, «Ἵνα ἀποκαταλλάξῃ τούς ἀμφοτέρους ἐν ἑνί σώματι τῷ Θεῷ διά τοῦ Σταυροῦ, ἀποκτείνας τήν ἔχθραν ἐν αὐτῷ» (αὐτόθι 16)· ἐν δέ τῇ πρός Φιλιππησίους ἐπιστολῇ γράφει «Καί ἡ εἰρήνη τοῦ Θεοῦ ἡ ὑπερέχουσα πάντα νοῦν φρουρήσει τάς καρδίας ὑμῶν» (Φιλιπ. δ´ 7). Ἀνέφερε δέ τό περί εἰρήνης ρητόν ὁ θεσπέσιος Μουσουργός, διά νά χαρακτηρίσῃ τήν πέμπτην Ὡιδήν, τῆς ὁποίας ποιητής εἶναι ὁ Προφήτης Ἡσαΐας λέγων· «Κύριε ὁ Θεός ἡμῶν, εἰρήνην δός ἡμῖν· πάντα γάρ ἀπέδωκας ἡμῖν» (Ἡσ. κς´ 12).
Ἤθελε δέ ἀπορήσῃ τινάς, κατά τόν Πτωχόν Πρόδρομον, πῶς ὁ μέν Παῦλος εἶπεν ἀνωτέρω, ὅτι ὁ Χριστός ἀπέκτεινε τήν ἔχθραν ἐν τῷ Σταυρῷ, ὁ δέ Μελωδός λέγει ἐδῶ, ὅτι ἀπέκτεινεν αὐτήν ἐν τῷ Ἰορδάνῃ; Ἡμεῖς λοιπόν λύοντες τήν ἀπορίαν, κατά μέν τό πρόχειρον καί ἁπλούστερον νόημα λέγομεν, ὅτι τήν ἔχθραν ὅπου ἡμεῖς εἴχομεν πρός τόν Θεόν, ἔλυσεν ὁ Δεσπότης Χριστός μέ ὅλα τά Μυστήρια τῆς ἐνσάρκου Οἰκονομίας, καί ἐφιλίωσεν ἡμᾶς τῷ Θεῷ καί Πατρί μέ τήν Σύλληψιν, μέ τήν Γέννησιν, μέ τό Βάπτισμα, μέ τό Πάθος, μέ τόν Σταυρόν, καί μέ τόν Θάνατόν Του· καί διά νά εἰπῶ καθολικῶς, ἐφιλίωσεν ἡμᾶς τῷ Θεῷ καί Πατρί μέ ὅλα τά θεοπρεπῆ, καί ἀνθρωποπρεπῇ θαυμάσια ἔργα, ὅσα ἐποίησεν ὁ Δεσπότης Χριστός ἐν τῇ ἐνσάρκῳ του ἐπιδημία.
Κατά δέ τό μυστικώτερον καί βαθύτερον νόημα λέγομεν, ὅτι ἐν τῷ Ἰορδάνῃ καί ἐν τῷ Βαπτίσματι ὁ Χριστός ἀπέκτεινε τήν ἔχθραν ὅπου εἴχομεν μέ τόν Θεόν· καθότι τό Βάπτισμα τοῦ Κυρίου Σταυρός ὀνομάζεται ἀπό τόν Παῦλον λέγοντα «Ἀνασταυροῦντας ἑαυτοῖς τόν Υἱόν τοῦ Θεοῦ» (Ἑβρ. ς´ 6)· καί πάλιν· «Τοῦτο γινώσκοντες, ὅτι ὁ παλαιός ἡμῶν ἄνθρωπος συνεσταυρώθη (ἐν τῷ Βαπτίσματι)· «τῷ Χριστῷ»· ὅθεν ὁ θεῖος Χρυσόστομος σύν τῷ Θεοφυλάκτω ἑρμηνεύοντες τά ἀνωτέρω ρητά, Σταυρόν τό Βάπτισμα ὀνομάζουσιν· ἐπειδή εἰς αὐτό σταυρώνεται μαζί μέ τόν Χριστόν ὁ παλαιός τῆς ἁμαρτίας ἄνθρωπος.

Ἐπειδή λοιπόν ὁ Σταυρός τοῦ Κυρίου εἰκονίζεται μυστικῶς ἐν τῷ Βαπτίσματι, διά τοῦτο ὁ μέν Παῦλος εἶπεν, ὅτι ἐν τῷ Σταυρῷ ἀπέκτεινε τήν ἔχθραν ὁ Κύριος, ὁ δέ Μελωδός, ὅτι ἐν τῷ Ἰορδάνῃ, τοὐτόν εἰπεῖν, ἐν τῷ Βαπτίσματι, τῷ μυστικῶς τόν Σταυρόν τοῦ Κυρίου εἰκονίζοντι ἀπέκτεινεν αὐτήν· Σταυρός γάρ καί Βάπτισμα ἄν καί φαίνωνται δύο, ἕνα ὅμως εἶναι τῇ ἀληθείᾳ. Αὕτη δέ ἡ ἔχθρα, κατά τόν Πτωχόν Πρόδρομον, δικαίως ἠμπορεῖ νά νοηθῇ δράκων ἐμφωλεύων εἰς τά ὕδατα, τοῦ ὁποίου τήν κάραν συνέτριψεν ὁ Κύριος, κατά τόν Δαβίδ λέγοντα· «Σύ συνέθλασας τήν κεφάλην τοῦ δράκοντος». (Ψαλ. ογ´ 14).
Τοῦτο τό νόημα βεβαιώνουσι καί ἄλλα ρητά τοῦ ἰδίου Παύλου, καθώς τό «Ὅσοι εἰς Χριστόν ἐβαπτίσθημεν, εἰς τόν θάνατον αὐτοῦ ἐβαπτίσθημεν. Συνετάφημεν οὖν αὐτῷ διά τοῦ Βαπτισματος εἰς τόν θάνατον» (Πωμ. Σ´ 3-4), καί τό «Εἰ γάρ σύμφυτοι γεγόναμεν τῷ ὁμοιώματι τοῦ θανάτου αὐτοῦ» (Ρωμ. ς´ 5).

                                                                   Τροπάριον.
Συνελθόντων ἀπείρων λαῶν, ὑπό Ἰωάννου βαπτισθῆναι, αὐτός ἐν μέσῳ ἔστη, προσεφώνει δέ τοῖς παροῦσι· Τίς ἔδειξεν ἀπειθεῖς, τήν ὀργήν ὑμῖν ἐκκλῖναι τήν μέλλουσαν; καρπούς ἀξίους Χριστῷ ἐκτελεῖτε· παρών γάρ νῦν, εἰρήνην χαρίζεται.

                                                                    Ἑρμηνεία.
Ἐκ τοῦ Εὐαγγελιστοῦ Ματθαίου ἐρανίζεται ὁ Μελωδός τό παρόν Τροπάριον· φησί γάρ ἐκεῖνος περί τοῦ Βαπτιστοῦ Ἰωάννου· «Ἰδών δέ (ὁ Ἰωάννης) πολλούς τῶν Φαρισαίων καί Σαδδουκαίων ἐρχομένους ἐπί τό Βάπτισμα αὑτοῦ, εἶπεν αὐτοῖς· γεννήματα ἐχιδνῶν, τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν φυγεῖν ἀπό τῆς μελλούσης ὀργῆς; Ποιήσατε οὖν καρπούς ἀξίους τῆς μετανοίας» (Ματθ. γ´ 7-8). Ταῦτα λοιπόν ἐρανισθεις ὁ Μελωδός λέγει, ὅτι ὅταν πάμπολλοι λαοί τῶν Ἰουδαίων ἐσυνάχθησαν διά νά βαπτισθοῦν ἀπό τόν Ἰωάννην, τότε ἱστάμενος αὐτός εἰς τό μέσον αὐτῶν, ἔλεγε εἰς τούς ἐκεῖ παρόντας Φαρισαίους καί Σαδδουκαίους τά λόγια ταῦτα· ὦ γεννήματα ἐχιδνῶν, ποῖος σᾶς ἔδειξε νά φύγετε διά τοῦ Βαπτίσματος τῆς μετανοίας τήν μέλλουσαν ὀργήν τῆς κολάσεως; Λέγει δέ αὐτούς γεννήματα ἐχιδνῶν· διότι ἐφόνευσαν παρανόμως μέ διαφόρους τρόπους θανάτου τούς Προφήτας καί διδασκάλους των, καθώς τά τέκνα τῶν ἐχίδνων θανατώνουν τάς μητέρας των σχίζοντα τήν κοιλίαν των, καί οὕτω γεννῶνται ἀπό αὐτάς κατά τούς φυσικούς.
Θαυμάζει δέ ὁ Πρόδρομος (κατά τήν ἑρμηνείαν τοῦ Θεοφυλάκτου) μέ τόν λόγον τοῦτον, πῶς ἔγινε νά μετανοήσῃ ἡ πονηρά αὐτῶν καί ἀμετανόητος γενεά· ὅμως ἐάν (λέγει ὁ Πρόδρομος) ἐσεῖς μετανοῆτε τῇ ἀληθείᾳ, ποιήσατε καί καρπούς ἀξίους τῆς μετανοίας, ποιήσατε ἔργα θεάρεστα καί ἄξια τῆς Βασιλείας τῶν Οὐρανῶν· ἐπειδή δέν εἶναι ἀρκετόν εἰς τήν σωτηρίαν σας μόνον τό νά προσέλθετε εἰς τό ἰδικόν μου Βάπτισμα, χωρίς νά κάμετε καί ἔργα ἀρεστά εἰς τόν Χριστόν, ὁ ὁποῖος τώρα εὑρισκόμενος εἰς τό μέσον σας, χαρίζεται εἰρήνην εἰς ὅλους ἡμᾶς. Τοῦτο δέ ἐρανίσθη ὁ Μελωδός ἀπό τό ρητόν ἐκεῖνο τοῦ Ἰωάννου τό λέγον· «Μέσος ὑμῶν ἕστηκεν (ὁ Χριστός), ὅν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε» (Ἰωάν. α´ 26)· διότι τό «μέσος ὑμῶν ἕστηκεν» εἶναι ταυτόσημον μέ τό «παρών νῦν». Ὁ δέ Πτωχός Πρόδρομος λέγει, ὅτι ἐρανίσθη τοῦτο ἀπό τό ρητόν τοῦ Ἰωάννου τό λέγον «Μετανοεῖτε· ἤγγικε γάρ ἡ Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν» (Ματθ. γ´ 2). Βασιλεία δέ ἐγγίζουσα τῶν Οὐρανῶν εἶναι ὁ Χριστός· περί οὗ καί ἀλλαχοῦ εἶπεν ὁ ἴδιος· «Ἡ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἐντός ὑμῶν ἐστι» (Λουκ. ιζ´ 21)· προσφυέστερον ὅμως εἶναι τό ἀνωτέρω νόημα.

                                                                 Τροπάριον.
Γεωργός ὁ καί Δημιουργός, μέσος ἑστηκώς ὡς εἷς ἁπάντων, καρδίας ἐμβατεύει· καθαρτήριον δέ πτύον χειρισάμενος, τήν παγκόσμιον ἅλωνα πανσόφως διΐστησι, τήν ἀκαρπίαν φλέγων, εὐκαρποῦσιν, αἰώνιον ζωήν χαριζόμενος.

                                                                Ἑρμηνεία.
Καί τοῦτο τό τροπάριον εἶναι ἐρανισμένον ἀπό τόν Εὐαγγελιστήν Ματθαῖον λέγοντα οὕτω περί τοῦ Χριστοῦ· «Αὐτός ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ καί πυρί, οὗ τό πτύον ἐν τῇ χειρί αὐτοῦ, καί διακαθαριεῖ τήν ἅλωνα αὑτοῦ, καί συνάξει τόν σῖτον εἰς τήν ἀποθήκην αὑτοῦ, τό δέ ἄχυρον κατακαύσει πυρί ἀσβέστῳ)» (Ματ. γ´ 11-12)· τά ἴδια γάρ ταῦτα λόγια ὀλίγον ἀλλάξας ὁ Μελωδός λέγει, ὅτι ὁ Χριστός ὁ δημιουργός καί γεωργός τῆς ἰδικῆς μας φύσεως (δημιουργός τῶν ἔργων τοῦ καθενός, ἤ διότι δίδει εἰς ἡμᾶς τά σπέρματα τῶν ἀρετῶν) οὗτος καθό μέν ἄνθρωπος στέκεται ἐδῶ εἰς τό μέσον, ὡς ἕνας ἀπό ὅλους τούς ἀνθρώπους· «Μέσος, φησίν, ὑμῶν ἕστηκεν, ὅν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε» (Ἰω. α´ 26)· καθό δέ Θεός ἐξετάζει καί ἐρευνᾷ τάς καρδίας τῶν ἀνθρώπων· μόνου γάρ τοῦ Θεοῦ εἶναι ἴδιον τό νά ἠξεύρῃ τάς καρδίας, καθώς λέγει ὁ Σολομών· «Σύ μονώτατος οἶδας τήν καρδίαν πάντων» (γ´ Βασ. η´ 39).
Εἰς τάς χεῖρας λοιπόν τούτου εὑρίσκεται, λέγει, καθαρτικόν πτυάρι: ἤτοι ὁ διακριτικός λόγος καί διαιρετικός τοῦ κρείττονος ἐκ τοῦ χείρονος, κατά τόν Πτωχόν Πρόδρομον, ἤ ἡ κρίσις καί ἐξέτασις, κατά τόν Θεοφύλακτον. Μέ τήν κρίσιν δέ ταύτην καί τήν ἐξέτασιν αὐτός ἔχει νά καθαρίσῃ τό ἁλῶνι του, τό ὁποῖον εἶναι ἤ ὁ Κόσμος ὅλος, κατά τόν ρηθέντα Πρόδρομον, ἤ ἡ Ἐκκλησία, κατά τόν Θεοφύλακτον· καθώς γάρ εἰς τό ἁλῶνι εὑρίσκεται καί σιτάρι καί ἄχυρον, οὕτω καί εἰς τόν Κόσμον καί εἰς τήν Ἐκκλησίαν εὑρίσκονται καί καλοί καί κακοί, οἱ μέν καλοί, ὡς σιτάρι, οἱ δέ κακοί, ὡς ἄχυρον.

 Ὁ Χριστός λοιπόν διαχωρίζει εἰς δύο τό τοῦ Κόσμου καί τῆς Ἐκκλησίας παγκόσμιον ἁλῶνι του· καί τήν μέν ἀκαρπίαν: ἤτοι τούς κακούς, ἔχει νά κατακαύσῃ μέ τό πῦρ τό ἄσβεστον τῆς κολάσεως· ὅθεν καί ὁ ἀνώνυμος ἑρμηνευτής ἀκαρπίαν ἐνόησε τήν κακοκαρπίαν, ὡς ἄφωνον λέγομεν τόν κακόφωνον μουσικόν· τούς δέ ποιοῦντας καρπούς τῶν ἀρετῶν ἔχει νά συνάξῃ εἰς τήν ἀποθήκην τῆ Βασιλείας του, καί χαρίσῃ εἰς αὐτούς ζωήν αἰώνιον.
Δικαίως δέ ἡ ἁμαρτία ὀνομάζεται ἄχυρον· διότι, καθώς τό ἄχυρον εἶναι ἐλαφρόν καί εὐκολόκαυτον καί τροφή τῶν ἀλόγων ζώων, οὕτω καί ἡ ἁμαρτία εἶναι ἐλαφρά, εὐκολοκρήμνιστος καί τροφή τῶν πονηρῶν Δαιμόνων, καί ἔχει νά κατακαῇ ἀπό τό ἄσβεστον πῦρ τῆς γεένης. Ὁμοίως καί ἡ ἀρετή δικαίως ὀνομάζεται σιτάρι· διότι, καθώς τό σιτάρι εἶναι καθαρόν καί βαρύ, καί εἰς ἄρτον μεταποιούμενον γίνεται τροφή τῶν λογικῶν ἀνθρώπων, τοιουτοτρόπως καί ἡ ἀρετή εἶναι καθαρά, εἶναι μέ φρένας βαρείας καί ἡγεμονικάς, καί γίνεται ἄρτος ἐπιτήδειος διά νά παρατεθῇ εἰς τήν τράπεζαν τοῦ ἐπουρανίου Βασιλέως Χριστοῦ. Σημείωσαι ὅτι καί ὁ Θεολόγος Γρηγόριος οὕτως ἑρμηνεύει τά ἀνωτέρω· «Τί δέ τό πτύον; Ἡ κάθαρσις. Τί δέ τό πῦρ; Ἡ τοῦ κούφου δαπάνη, καί ἡ ζέσις τοῦ Πνεύματος» (Λόγος εἰς τά Φῶτα).

                                                                   Ὠδή ς´

                                                              Ὁ Εἱρμός.
Ἡ φωνή τοῦ Λόγου, ὁ Λύχνος τοῦ Φωτός, ὁ Ἑωσφόρος, ὁ τοῦ Ἡλίου Πρόδρομος, ἐν τῇ ἐρήμῳ, Μετανοεῖτε, πᾶσι βοᾷ τοῖς λαοῖς, καί προκαθαίρεσθε· ἰδού γάρ πάρεστι Χριστός, ἐκ φθορᾶς τόν Κόσμον λυτρούμενος.

                                                            Ἑρμηνεία.
Μέ τρία ὁμοιώματα δείχνει ὁ Ἱερός Μελωδός ἐν τῷ Τροπαρίῳ τούτῳ τήν οἰκειότητα ὅπου ἔχει ὁ Βαπτιστής Ἰωάννης μέ τόν Δεσπότην Χριστόν· παρομοιάζει γάρ τόν Ἰωάννην μέ τήν φωνή, μέ τόν λύχνον καί μέ τόν ἑωσφόρον (τόν αὐγερινόν)· τόν δέ Δεσπότην Χριστόν παρομοιάζει μέ τόν λόγον, μέ τό φῶς καί μέ τόν Ἥλιον. Παρομοιάζει λοιπόν πρῶτον τόν Ἰωάννην μέ τήν φωνήν, τόν δέ Χριστόν, μέ τόν λόγον· διότι ἡ φωνή εἶναι ἀήρ πεπληγμένος, καί γίνεται ὄχημα τοῦ προφορικοῦ λόγου· καί ἄν ἡ φωνή πρώτη δέν ὑποτεθῆ, ὁ προφορικός λόγος δέν εἶναι δυνατόν νά φανερωθῇ εἰς τούς ἄλλους.

Παρομοιάζει δεύτερον τόν Ἰωάννην μέ τόν λύχνον, καί τόν Χριστόν, μέ τό φῶς· διότι ὁ λύχνος εἶναι ὄχημα τοῦ φωτός· ἐπειδή τό φῶς ἐπιτιθέμενον εἰς τόν λύχνον φωτίζει τό ὁσπίτιον καί τούς ἐν τῷ ὁσπιτίῳ κατοικοῦντας ἀνθρώπους. Παρομοιάζει τρίτον ὁ Μελωδός τόν Ἰωάννην μέ τόν ἑωσφόρον, τόν δέ Χριστόν, μέ τόν Ἥλιον. Ταῦτα δέ τά τρία ὁμοιώματα τοῦ Προδρόμου, ἡ φωνή, ὁ λύχνος καί ὁ ἑωσφόρος, εἶναι πρότερα κατά τόν χρόνον τῶν ὁμοιωμάτων τοῦ Χριστοῦ: δηλαδή τοῦ λόγου, τοῦ φωτός καί τοῦ Ἡλίου· κατά τήν αἰτίαν ὅμως καί τήν ἀξίαν πρότερα εἶναι τά ὁμοιώματα τοῦ Χριστοῦ· ὅθεν καί προτιμῶνται τά τοῦ Χριστοῦ ὁμοιώματα ἀπό τά τοῦ Προδρόμου· ἐπειδή, ἄν ἐρωτήσῃ τινάς, διά τί ἡ φωνή γίνεται; ἀποκρινόμεθα, διά νά ἐποχηθῇ ἐπάνω εἰς αὐτήν ὁ λόγος· ὁμοίως ἄν ἐρωτήσῃ τίς, διά τί γίνεται ὁ λύχνος; ἀποκρινόμεθα, διά νά βαλθῇ εἰς αὐτόν τό φῶς καί νά λάμψη· ὡσαύτως καί ἐάν εἰπῇ τινάς, διά τί ὁ αὐγερινός προλάμπῃ; ἀποκρινόμεθα, διά νά μηνύσῃ τόν ἐρχομόν τοῦ Ἡλίου.
Τούτων οὕτω προεγνωσμένων, λέγει ὁ Ἱεράρχης Κοσμᾶς, ὅτι ὁ Βαπτιστής Ἰωάννης, ἡ φωνή τοῦ ἐνυποστάτου Λόγου τοῦ Πατρός, ὁ λύχνος τοῦ ἀϊδίου καί ἀκτίστου φωτός, καί ὁ αὐγερινός, ὁ πρόδρομος καί προμηνυτής τοῦ νοητοῦ Ἡλίου τῆς δικαιοσύνης Χριστοῦ φωνάζει εἰς ὅλους τούς λαούς ὅπου προσῆλθον εἰς αὐτόν, τό, Μετανοεῖτε, καί προκαθαρισθῆτε ἀπό τάς ἁμαρτίας· ἐπειδή, ἰδού εἶναι παρών ὁ Χριστός, καί λυτρώνει τόν Κόσμον ἀπό τήν φθοράν τῆς ἀσεβείας καί ἁμαρτίας, καί ἐνδύει αὐτόν ἀφθαρσίαν διά τοῦ ἁγίου Βαπτίσματος. Τό μέν οὖν «μετανοεῖτε» εἶπεν ὁ Ἰωάννης, καθό φωνή· ταύτης γάρ ἴδιον εἶναι τό βοᾶν· τό δέ «προκαθαίρεσθε» εἶπε, καθό λύχνος· ἴδιον γάρ εἶναι τοῦ λύχνου νά καθαρίζῃ ὁπωσοῦν τό σκότος καί νά εἰσάγῃ τόν φωτισμόν · τό δέ, «ἰδού πάρεστι Χριστός ἐκ φθορᾶς τόν Κόσμον λυτρούμενος» τό εἶπε, καθό αὐγερινός· τοῦτο γάρ τοῦ αὐγερινοῦ ἴδιον εἶναι· ὁ γάρ αὐγερινός πρό τοῦ Ἡλίου ἀνατέλλων, φαίνεται τρόπον τινά νά λέγῃ εἰς τούς κοιμωμένους ἀνθρώπους· σηκωθῆτε, ὦ ἄνθρωποι, ἀπό τόν ὕπνον, σηκωθῆτε καί ἐργάζεσθε τάς τέχνας σας· διότι ἰδού ὁ Ἥλιος εἶναι παρών, καί ἡ ἡμέρα ἐγγίζει, σηκώνουσα ὑμᾶς ἀπό τήν ἀναισθησίαν τοῦ ὕπνου. Σημείωσαι, ὅτι ἐρανίσθη τά ἀνωτέρω ὁ Μελωδός ἀπό τόν εἰς τά Φῶτα λόγον Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου λέγοντος· «Ἐγώ χρείαν ἔχω ὑπό σοῦ βαπτισθῆναι, ὁ λύχνος τῷ Ἡλίῳ φησίν· ἡ φωνή, τῷ Λόγῳ· ὁ φίλος, τῷ Νυμφίῳ· ὁ προδραμών καί προδραμούμενος, τῷ φανέντι (ἐπί γῆς), καί φανησομένῳ (ἐν τῇ δευτέρᾳ παρουσίᾳ)».

                                                                Τροπάριον.
Γεννηθείς ἀρρεύστως, ἐκ Θεοῦ καί Πατρός, ἐκ τῆς Παρθένου, δίχα σαρκοῦται ρύπου Χριστός· οὗ τόν ἱμάντα, τήν ἐξ ἡμῶν τοῦ Λόγου συνάφειαν, λύειν ἀμήχανον (διδάσκει ὁ Πρόδρομος), γηγενεῖς ἐκ πλάνης λυτρούμενος

                                                               Ἑρμηνεία.
Ὁ Δεσπότης, λέγει, Χριστός, ὁ τέλειος Θεός καί τέλειος ἄνθρωπος, καθ᾿ ὅ μέν Θεός ἐγεννήθη ἐρρεύστως καί ἀπαθῶς κατά τήν πρώτην καί προαιώνιον καί οἰκείαν αὑτοῦ τῆς Θεότητος Γέννησιν· καθό δέ ἄνθρωπος ἐσαρκώθη ἀσπόρως ἐκ τῆς Παρθένου Μαρίας, κατά τήν δευτέραν αὐτοῦ καί οἰκείαν τῆς ἀνθρωπότητος Γέννησιν· ὄθεν ὁ Θεολόγος Γρηγόριος εἶπε· «Πίστευε τόν Υἱόν τοῦ Θεοῦ τόν προαιώνιον Λόγον, τόν προελθόντα ἐκ τοῦ Πατρός ἀχρόνως καί ἀσωμάτως, τοῦτον ἐπ᾿ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν γεγενῆσθαι διά σέ καί Υἱόν ἀνθρώπου, ἐκ τῆς Παρθένου προελθόντα Μαρίας ἀρρυπάρως· οὐδέν γάρ ρυπαρόν, οὗ Θεός, καί δι᾿ οὗ σωτηρία» (Λόγος εἰς τό Βάπτισμα).

Πρέπει δέ οἱ εὐσεβεῖς Χριστιανοί νά πιστεύουσι μέν, ὅτι ὁ Χριστός ἐγεννήθη διττῶς, ὡς εἴπομεν, καί κατά τήν Θεότητα καί κατά τήν ἀνθρωπότητα, νά μή τολμοῦν δέ νά ἐρευνοῦν τόν τρόπον ἤ τῆς ἄνω προαιωνίου αὐτοῦ Γεννήσεως, ἤ τῆς κάτω καί ἐπ᾿ ἐσχάτων· ἀλλά τόν τοιοῦτον ἀκατάληπτον τρόπον νά ἀφίνουσιν εἰς μόνην τήν σοφίαν τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, τό ὁποῖον, κατά τόν Ἀπόστολον, ἐξετάζει ὅλα· «Πάντα ἐρευνᾷ καί τά βάθη τοῦ Θεοῦ» (α´ Κορ. β´ 10) λέγει δέ καί ὁ πολύς ἐν Θεολογίᾳ Γρηγόριος· «Οὐχ ὡς ἀγνοῶν ταῦτα (ἐρευνᾷ), ἀλλ᾿ ὡς ἐντρυφῶν τῇ τούτων θεωρίᾳ (Λόγος ἐπιταφίου εἰς τόν Βασίλειον).
Ὅθεν καί ὁ μέγας Πρόδρομος τοῦτο διδάσκει ἡμᾶς, δηλαδή τό νά μή ἐρευνῶμεν τήν τοῦ Θεοῦ Λόγου περί ἡμᾶς συγκατάβασιν, καί τήν μετά τῆς ἀνθρωπότητος καθ᾿ ὑπόστασιν γενομένην τῆς Θεότητος ἕνωσιν, μηδέ τόν Λόγον καί τόν τρόπον αὐτῆς νά ἐξετάζωμεν· ἐπειδή δέν εἶναι δυνατόν εἰς κανένα ἄνθρωπον νά καταλάβῃ αὐτόν· ἀλλ᾿ οὐδέ αὐτός ὁ τοσοῦτος καί τηλικοῦτος Πρόδρομος εἶναι ἱκανός νά λύσῃ τό λωρί τό συνάπτον τόν πόδα μετά τοῦ ὑποδήματος τοῦ Κυρίου, δηλαδή δέν εἶναι ἱκανός νά καταλάβῃ τόν τρόπον κατά τόν ὁποῖον ὁ Θεός Λόγος ἡνώθη μέ τήν ἐξ ἡμῶν προσληφθεῖσαν παρ᾿ αὐτοῦ ἀνθρωπότητα.

Τοῦτο δέ τό νόημα ἐδανείσθη ὁ Μελωδός ἀπό τήν Θεολογικήν λύραν Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου λέγοντος· «Τί δέ ὁ σφαιρωτήρ τοῦ ὑποδήματος, ὅν οὐ λύεις ὁ βαπτίζων Ἰησοῦν, ὁ Παλαιᾶς καί Νέας μεσίτης; Τί τοῦτο; Τυχόν ὁ τῆς ἐπιδημίας λόγος καί τῆς σαρκός, οὗ μηδέ τό ἀκρότατον εὐδιάλυτον, μή ὅτι τοῖς σαρκικοῖς καί νηπίοις ἐν Χριστῷ ἀλλ᾿ οὐδέ τοῖς κατά Ἰωάννην τῷ Πνεύματι» (Λόγος εἰς τά Φῶτα).
Ἐκ τῶν λόγων δέ τούτων τοῦ Βαπτιστοῦ καί τοῦ Θεολόγου Γρηγορίου, καί ἄλλο αἱρετικόν φρόνημα ἀνατρέπεται· οἱ ὀπαδοί γάρ καί ἀκόλουθοι τοῦ ἄφρονος Ὠριγένους ἐφλυάρουν, ὅτι ἡ ὑπό τοῦ Θεοῦ Λόγου προσληφθεῖσα φύσις τῆς ἀνθρωπότητος ἦτον ἑνωμένη μέ τόν Θεόν Λόγον ἕως τῆς Ἀναλήψεως· ὅταν δέ ὁ Χριστός ἔμελλε νά ἀναβῇ εἰς τόν ὑπερουράνιον τόπον, καί νά ἀναπαυθῇ εἰς τούς κόλπους τοῦ Πατρός· τότε ἀπέρριψε μέν καί ἀπεσκεύασε τήν ἀνθρωπότητα ὡς ἕνα βάρος, ἔβαλε δέ αὐτήν μέσα εἰς τόν δίσκον τοῦ Ἡλίου, κακῶς ἐννοοῦντες τό Δαβιτικόν ἐκεῖνο ρητόν τό λέγον· «Ἐν τῷ Ἡλίῳ ἔθετο τό σκήνωμα αὑτοῦ» (Ψαλ. ιη´ 6)· καί οὕτω μέ γυμνήν τήν Θεότητα ἀνέδραμε καί ἐκάθισεν ἐκ δεξιῶν τοῦ Θεοῦ καί Πατρός. Ὁμοίως τοῦτο ἐφλυάρουν καί οἱ Μανιχαῖοι, κατά τόν Θεολόγον Γρηγόριον λέγοντα· «Εἴ τις ἀποτεθεῖσθαι νῦν τήν σάρκα λέγοι, καί γυμνήν εἶναι τήν Θεότητα σώματος, ἀλλά μή μετά τοῦ προσλήμματος καί εἶναι καί ἥξειν, μή ἴδοι τήν δόξαν τῆς παρουσίας. Ποῦ γάρ τό σῶμα νῦν, εἰ μή μετά τοῦ προσλαβόντος; οὐ γάρ δή κατά τούς τῶν Μανιχαίων λήρους τῷ Ἡλίῳ ἐναποτέθειται, ἵνα τιμηθῇ διά τῆς ἀτιμίας» (α´ Ἐπιστολή πρός Κληδόνιον).

                                                                 Τροπάριον.
Ὥσπερ Οὐρανῷ, σύν τρόμῳ καί θαύματι παρίσταντο, ἐν Ἰορδάνῃ αἱ Δυνάμεις τῶν Ἀγγέλων σκοπούμεναι, τοσαύτην Θεοῦ τήν συγκατάβασιν· ὅπως ὁ κρατῶν τήν ὑπέρῳον τῶν ὑδάτων ὑπόστασιν, ἐν τοῖς ὕδασι, σωματοφόρος ἕστηκεν, ὁ Θεός ὁ τῶν Πατέρων ἡμῶν.

                                                                 Ἑρμηνεία.
Καθώς τά τῶν ἐπιγείων Βασιλέων τάγματα, τόσον οἱ δορυφόροι, ὅσον καί οἱ λοιποί ὑπήκοοι, δέν τιμῶσι μόνον τόν Βασιλέα μέσα εἰς τά Βασίλεια, ὅπου αὐτός κάθηται ἐπάνω εἰς τόν βασιλικόν του θρόνον, καί φορεῖ στολήν βασιλικήν καί ὑπέρλαμπρον, ἀλλά καί ἄν ἰδοῦν αὐτόν νά ἔμβῃ μέσα εἰς καλύβην καί πτωχικόν ὁσπίτιον διά καμμίαν χρείαν, δέν ἀτιμάζουσι τόν Βασιλέα των διά τήν εὐτέλειαν τῆς καλύβης, ἀλλά μέ τόν αὐτόν φόβον καί τήν τιμήν παραστέκονται εἰς αὐτόν, καί ὅταν εὑρίσκεται μέσα εἰς τήν καλύβην ἐκείνην, καθώς ὅταν εὑρίσκεται εἰς τά Βασίλεια· διότι ἡ εὐτέλεια τῆς καλύβης δέν ἀτιμάζει τόν Βασιλέα, ἀλλά πολλῷ μᾶλλον ὁ Βασιλεύς τιμᾷ τήν εὐτέλειαν τῆς καλύβης διά τῆς βασιλικῆς του δόξης καί μεγαλειότητος.

Τοιουτοτρόπως καί αἱ ὑπερκόσμιοι Δυνάμεις τῶν Ἀγγέλων καί Ἀρχαγγέλων, βλέπουσι τόν Μονογενῆ Υἱόν τοῦ Πατρός τόν ἐν τοῖς ἐπουρανίοις θρόνοις καθεζόμενον νά στέκεται εἰς τάς ὄχθας τοῦ ποταμοῦ Ἰορδάνου, καί νά ζητῇ ὑπό Ἰωάννου τό Βάπτισμα, παρεστέκοντο εἰς αὐτόν μέ τόσον φόβον καί θαυμασμόν, μέ ὅσον παραστέκονται εἰς αὐτόν καί ἐν τῷ Οὐρανῷ· ἔβλεπον γάρ μίαν ἄπειρον τοῦ Θεοῦ συγκατάβασιν. Διότι ἐκεῖνος ὁ Θεός ὅπου διακρατεῖ μέ τήν αὑτοῦ πρόνοιαν τήν οὐσίαν καί φύσιν τῶν ὑδάτων τήν εὑρισκομένην εἰς τά ὑπερῷα: ἤτοι ὑπεράνω τοῦ στερεώματος, καί συνέχει τά ὕδατα ἐπάνω εἰς τήν κυρτήν περιφέρειαν τοῦ στερεώματος, καί δέν ἀφίνει αὐτά νά τρέχουν εἰς τοιοῦτον κατηφορικόν τόπον, αὐτός σῶμα φορῶν ἐστέκετο εἰς τά ὕδατα τοῦ Ἰορδάνου. Ἐπιφέρει δέ ὁ Μελωδός τό «Ὁ Θεός ὁ τῶν Πατέρων ἡμῶν», ἵνα δείξῃ τό χαρακτηριστικόν γνώρισμα τῆς ἑβδόμης Ὠιδῆς.
Ὁ δέ ἀνώνυμος ἑρμηνευτής οὕτως ἀνέγνω (καί ἴσως ἐπιτυχικώτερον) τό παρόν Τροπάριον· «Ὤ! Πῶς ὁ κρατῶν τήν ὑπέρῳον τῶν ὑδάτων ὑπόστασιν ἐν τοῖς ὕδασι σωματοφόρος ἕστηκεν; » ἑρμηνεύει δέ οὕτως· «Αἱ δυνάμεις τῶν Ἀγγέλων παρίσταντο ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ὡς ἐν Οὐρανῷ σύν τρόμῳ καί θαύματι, σκοπούμεναι τοσαύτην Θεοῦ τήν συγκατάβασιν· ἔλεγον δέ θαυμαστικῶς· (ὅπερ ἔξωθεν νοεῖται) ὤ! πῶς ὁ συνέχων τῷ ῥήματι τῆς δυνάμεώς του τήν ἄσχετον καί ὀλισθηράν φύσιν τῶν ὑδάτων τήν ἐπάνω τοῦ στερεώματος, ἵσταται τώρα σωματοφόρος ἐν τοῖς ὕδασι τοῦ Ἰορδάνου, καί ὑπό δούλου βαπτίζεται; »

                                                                  Τροπάριον.
Νεφέλη ποτέ, καί θάλασσα θείου προεικόνιζον, Βαπτίσματος τό θαῦμα, ἐν οἷς ὁ πρίν βαπτίζεται, διεξοδικῶς τῷ Νομοθέτῃ λαός. Θάλασσα δέ ἦν τύπος ὕδατος, καί νεφέλη τοῦ Πνεύματος· οἷς τελούμενοι, Εὐλογητός εἶ κράζομεν, ὁ Θεός ὁ τῶν Πατέρων ἡμῶν.

                                                                 Ἑρμηνεία.
Ἐν τῷ Τροπαρίῳ τούτῳ ἀναφέρει ὁ Ἱερός Μελωδός, τόσον τά ὑπό τοῦ Παύλου ρηθέντα, ὅσον καί τά ὑπό τοῦ Θεολόγου Γρηγορίου· ὁ μέν γάρ Παῦλος λέγει· «Καί πάντες (οἱ Ἰσραηλῖται) εἰς τόν Μωϋσῆν ἐβαπτίσαντο ἐν τῇ νεφέλῃ καί ἐν τῇ θαλάσσῃ» (α´ Κορ. ι´ 2)· ὁ δέ Θεολόγος οὕτω φησίν· «Ἐβάπτισε Μωϋσῆς, ἀλλ᾿ ἐν ὕδατι, καί πρό τούτου ἐν νεφέλῃ καί ἐν θαλάσσῃ· τύπος δέ τοῦτο ἦν, ὡς καί Παύλῳ δοκεῖ, ἡ θάλασσα, τοῦ ὕδατος, ἡ νεφέλη, τοῦ Πνεύματος» (Λόγος εἰς τά Φῶτα).

Λέγει λοιπόν ὁ Μελωδός, ὅτι τόν παλαιόν καιρόν ἡ νεφέλη, ἡ ὁποία ἐσκέπαζεν ἄνωθεν τούς Ἰσραηλίτας ἐν τῇ ἡμέρᾳ διά νά μή καίῃ αὐτούς ὁ Ἥλιος, καί ἡ ἐρυθρά θάλασσα, διά τῆς ὁποίας ἐπέρασαν οἱ Ἰσραηλῖται, καί τά δύο ταῦτα ὁμοῦ ἐπροεικόνιζαν τό θαῦμα: ἤτοι τό θαυμαστόν Μυστήριον τοῦ ἁγίου Βαπτίσματος· διότι μέ τήν θάλασσαν καί τήν νεφέλην ἐβαπτίσθη ὁ Ἰσραηλιτικός λαός ὑπό τοῦ νομοθέτου Μωϋσέως, ὡς εἶπεν ἀνωτέρω ὁ Παῦλος· ἐβαπτίσθη ὅμως αὐτός ἐν τῇ θαλάσσῃ ὄχι καταβυθιστικῶς, ὅν τρόπον κατεβυθίσθησαν εἰς αὐτήν οἱ Αἰγύπτιοι, ἀλλά διαβατικῶς, ἐπειδή διέβη ἀβλαβῶς τήν θάλασσαν σχισθεῖσαν ὑπό τοῦ Μωϋσέως διά τῆς ράβδου. Καί ἡ μέν ἐρυθρά θάλασσα προεικόνιζε τό νερόν τοῦ ἰδικοῦ μας ἁγίου Βαπτίσματος, ἡ δέ νεφέλη προεικόνιζε τήν ἐν τῷ Ἁγίῳ Βαπτίσματι χάριν τοῦ Ἁγίου Πνεύματος· μέ τά ὁποῖα ἡμεῖς οἱ Χριστιανοί τελειούμενοι, κατά τόν Θεόδωρον, ἤ τελείως καθαιρόμενοι καί ἀναπλαττόμενοι, κατά τόν ἀνώνυμον ἑρμηνευτήν, «Ἐάν (φησί) μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καί Πνεύματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τήν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ» (Ἰω. γ´ 5), οὕτω, λέγω, τελειούμενοι κράζομεν· «Εὐλογητός εἶ ὁ Θεός ὁ τῶν Πατέρων ἡμῶν».
Πῶς δέ ὁ Μωϋσης ἐβάπτιζεν ἐν ὕδατι, μέ συντομίαν φανερώνομεν ἐδῶ· ἐν τῷ δεκάτῳ ἐννάτῳ Κεφαλαίῳ τῶν Ἀριθμῶν γράφεται, ὅτι προστάζει ὁ νόμος νά σφάζεται μία δάμαλις κόκκινη καί ἄζευκτη ἔξω τῆς παρεμβολῆς, καί νά καίεται ὁμοῦ μέ τό δέρμα, ἡ δέ στάκτη αὐτῆς νά φυλάττεται· ἥτις ραντιζομένη μέ νερόν, ἐκαθάριζεν ἐκείνους ὅπου ἤθελαν πιάσει σῶμα νεκροῦ, ἤ κόκκαλον ἀνθρώπου, ἤ τάφον. Διά τοῦτο ὁ Θεολόγος Γρηγόριος νομικήν καί σκιώδη καί πρόσκαιρον ὀνομάζει τήν τοιαύτην κάθαρσιν, καί τοῦ σώματος, οὐ τῆς ψυχῆς, καί οὐ παντελῆ τῆς ἁμαρτίας ἀναίρεσιν· «Τί γάρ ἔδει (φησί) πολλάκις καθαίρεσθαι τούς ἅπαξ κεκαθαρμένους; (Λόγος εἰς τό Βάπτισμα). Ἐπειδή ὅσες φορές ἐμολύνετο τινάς μέ τούς ἀνωτέρω σωματικούς μολυσμούς, τόσες φορές καί ἐκαθαρίζετο. Καί ὁ Παῦλος δέ περί τούτου γράφει· «Σποδός δαμάλεως ραντίζουσα τούς κεκοινωμένους, ἁγιάζει πρός τήν τῆς σαρκός καθαρότητα» (Ἑβρ. θ´ 13).

                                                                Τροπάριον.
Ἅπαντες πιστοί ἐν ᾧ τήν τελείωσιν ἐλάβομεν, θεολογοῦντες ἀσιγήτως, σύν Ἀγγέλοις δοξάσωμεν, Πατέρα Υἱόν καί Πνεῦμα Ἅγιον· τοῦτο γάρ Τριάς ὑποστάσεσιν ὁμοούσιος, εἷς δέ Θεός, ᾧ καί ψάλλομεν· Κύριος, καί Θεός εὐλογητός εἶ ὁ Θεός ὁ τῶν Πατέρων.

                                                               Ἑρμηνεία.
Μέ τό Τροπάριον τοῦτο καλεῖ ὁ Μελωδός τόν βαπτιζόμενον λαόν τῶν Χριστιανῶν εἰς ὕμνον καί δοξολογίαν τῆς Ἁγίας Τριάδος, ἥτις ἐτελείωσεν ἡμᾶς διά τοῦ ἁγίου Βαπτίσματος. Ὅλοι, λέγει, ἡμεῖς οἱ Χριστιανοί, ὅσοι ἐκαθαρίσθημεν μέ τό ἅγιον Βάπτισμα, καί πρός θεογνωσίαν ὁδηγηθέντες, εἰς τήν τῶν Ἀγγέλων κατάστασιν ἀνεβιβάσθημεν, ὅλοι ἀσιγήτως μετά τῶν Ἀγγέλων ἄς θεολογήσωμεν. Ποῖον; Τό Θεῖον (τό ὁποῖον ἔξωθεν ἐννοεῖται κατά τόν Πτωχόν Πρόδρομον), ἐν ᾧ (μέ τό ὁποῖον) ἐλάβομεν τήν τελειότητα διά τοῦ ἁγίου Βαπτίσματος. Ἄς δοξολογήσωμεν δέ τόν Πατέρα τόν Υἱόν καί τό Πνεῦμα τό Ἅγιον. Ποία δέ δοξολογία εἶναι τῷ Θεῷ πρέπουσα; Τό νά διαιροῦμεν μέν τήν Ἁγίαν Τριάδα κατά τάς ὑποστάσεις καί πρόσωπα, νά ἑνοῦμεν δέ πάλιν αὐτήν κατά τήν οὐσίαν καί φύσιν· οὕτω γάρ καί οἱ ἐν Οὐρανοῖς Ἄγγελοι, καί μάλιστα τό τάγματα τῶν φλογερῶν Σεραφείμ, ὑμνοῦσι τόν τρισυπόστατον Θεόν καί δοξάζουσι τούς τρεῖς ἁγιασμούς εἰς μίαν συνάγοντες κυριότητα, κατά τόν Θεολόγον Γρηγόριον· λέγοντες γάρ αὐτοί τρίς, Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος, δηλοῦσι τάς τρεῖς ὑποστάσεις· λέγοντες δέ μίαν φοράν τό «Κύριος» δηλοῦσι τό ἕν κράτος τῶν τριῶν καί τήν μίαν αὐτῶν Βασιλείαν καί Θεότητα. Ἐπιφέρει δέ ὁ Μελωδός, ὅτι τό Θεῖον, Τριάς μέν εἶναι κατά τάς ὑποστάσεις, ἕνας δέ Θεός ὁμοούσιος κατά τήν οὐσίαν καί φύσιν, εἰς τόν ὁποῖον ψάλλομεν· «Εὐλογητός εἶ ὁ Θεός ὁ τῶν Πατέρων ἡμῶν».

                                                                     Ὠδή η´

                                                                 Ὁ Εἱρμός.
Μυστήριον παράδοξον, ἡ Βαβυλῶνος ἔδειξε κάμινος, πηγάσασα δρόσον· ὅτι ρείθροις ἔμελλεν, ἄϋλον πῦρ εἰσδέχεσθαι ὁ Ἰορδάνης, καί στέγειν σαρκί, βαπτιζόμενον τόν Κτίστην· ὅν εὐλογοῦσι Λαοί, καί ὑπερυψοῦσιν, εἰς πάντας τούς αἰῶνας.

                                                                  Ἑρμηνεία.
Ἡ Βαβυλωνία, λέγει, κάμινος, ἐπειδή ἀνέβλυσε δρόσον οὐρανίαν, διά τοῦτο ὑπέδειξε τό παράδοξον Μυστήριον, τό ὁποῖον ἠκολούθησε σήμερον εἰς τόν Ἰορδάνην· ἐφανέρωσε γάρ, ὅτι καθώς αὐτή ἐδέχθη μέσα εἰς τόν ἑαυτόν της τήν θεϊκήν δρόσον, τήν ὁποίαν ὀλίγην οὖσαν δέν ἐδυνήθη νά νικήσῃ ἡ τόση ὑπερβολική φωτία ὅπου εἶχεν, οὔτε νά ἐξατμίσῃ αὐτήν εἰς τόν ἀέρα, ἀλλά μᾶλλον ἡ ὑπερβολική της φωτία ἐνικήθη ἀπό τήν ὀλίγην δρόσον καί κατεσβέσθη· οὕτως ἐκ τοῦ ἐναντίου ὁ ροώδης καί ὑδατώδης ποταμός Ἰορδάνης ἔμελλε νά δεχθῇ μέσα εἰς τά ἰδικά του ρεῖθρα τό ἄϋλον πῦρ τῆς Θεότητος, καί νά στέξῃ: ἤτοι νά βαστάσῃ τόν Κτίστην τοῦ Παντός βαπτιζόμενον κατά τήν ἀνθρωπότητα· οὐ γάρ τό ἄϋλον καί θεῖον πῦρ ἐσβέσθη ἤ ἐνικήθη ἀπό τό ὑλικόν ρεῖθρον τοῦ Ἰορδάνου· αὐτό δέ μᾶλλον ἐνίκησε τό Ἰορδάνειον ρεῖθρον, καθώς καί ἐκεῖ τότε ἐνικήθη ἀπό τήν δρόσον ἡ κάμινος. Ἐπιφέρει δέ ὁ Μελωδός τό «Ὅν εὐλογοῦσι λαοί καί ὑπερυψοῦσιν εἰς πάντας τούς αἰῶνας». Διά νά δείξῃ, ὅτι εἶναι ὀγδόη Ὠδή, τῆς ὁποίας εἶναι χαρακτηριστικά τά ἀνωτέρω λόγια.

                                                                Τροπάριον.
Ἀπόθου φόβον ἅπαντα, ὁ Λυτρωτής τῷ Προδρόμῳ ἔφησεν· ἐμοί δέ πειθάρχει, ὡς χρηστῷ μοι πρόσελθε· τοῦτο γάρ φύσει πέφυκα· ἐμῷ προστάγματι εἶξον, καί βάπτισόν με συγκαταβάντα, ὅν εὐλογοῦσι Λαοί καί ὑπερυψοῦσιν, εἰς πάντας τούς αἰῶνας.

                                                               Ἑρμηνεία.
Διά τοῦ παρόντος Τροπαρίου ἀναφέρει ὁ ἱερός Μελῳδός τόν Δεσπότην Χριστόν παραθαρρύνοντα τόν Βαπτιστήν διά νά βαπτίσῃ αὐτόν· ὅθεν λέγει· ὁ Λυτρωτής τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων Χριστός, «Ὁ Θεός (φησίν) ὁ ὕψιστος, Λυτρωτής αὐτῶν ἐστι» (Ψαλ. οζ´ 35), ὁ Χριστός, λέγω, εἶπεν εἰς τόν Πρόδρομον Ἰωάννην· ἀπόβαλε ἐκ τῆς ψυχῆς σου κάθε φόβον, ὦ Ἰωάννη, καί πείσθητι διά δύο αἴτια καί πλησίασον εἰς ἐμέ· πρῶτον, διότι δέν θέλεις πάθῃ ἀπό ἐμέ κανένα κακόν, ἐπειδή ἐγώ εἶμαι χρηστός, ἀγαθός, καί τοῦτο φύσει πέφυκα: τουτέστιν ἐγώ μόνος φυσικήν ἔχω τήν ἀγαθότητα καί χρηστότητα· «Οὐδείς (φησίν) ἀγαθός, εἰμή εἷς ὁ Θεός» (Μαρ. ι´ 18)· διότι οἱ μέν ἄνθρωποι καί Ἄγγελοι λέγονται καί χρηστοί θέσει καί κατά μετοχήν τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγαθότητος καί χρηστότητος· ἐγώ δέ εἶμαι ἀγαθός φύσει καί πρώτως καί κατ᾿ αἰτίαν. Ὥστε θαρρῶν πλησίασον εἰς ἐμέ, ὡς εἰς χρηστόν καί ἀγαθόν· τό γάρ ἀγαθόν δέν προξενεῖ φόβον καί ἀποφυγήν, ἀλλά θάρρος καί πλησιασμόν· οὐδέ κακοποιεῖ τινά, ἀλλά μᾶλλον εὐεργετεῖ πάντας. Ἄν ὅμως δέν ἑλκυσθῇς ἀπό τήν φυσικήν μου χρηστότητα, ἐλκύσου κἄν ἀπό τήν φυσικήν μου μεγαλειότητα, καί ὑποτάσου εἰς τήν προσταγήν μου καί βάπτισόν με, διότι εἰς τοῦτο ἐσυγκατέβην καί ἔγινα ἄνθρωπος.
Μερικοί δέ, ὡς ὁ ἀνώνυμος ἑρμηνευτής τῶν Κανόνων καί ἄλλοι, τό «χριστῷ» διά τοῦ ι γράφουσιν, ἐννοοῦντες μέ τήν τοιαύτην λέξιν τό «Θεανθρώπῳ»· τοῦτο ὅμως δέν εἶναι ὀρθόν, κατά τόν Θεόδωρον, διά δύο αἴτια. Πρῶτον, διότι δέν ἁρμόζει εἰς τόν σκοπόν τοῦ Ἰησοῦ· ὁ σκοπός γάρ αὐτοῦ ἦτον νά κάμῃ τόν Ἰωάννην νά λάβῃ θάρρος εἰς τό νά βαπτίστῃ αὐτόν· ἐπειδή ποῖον θάρρος ἔμελλε νά λάβῃ ἐάν ἤκουεν ἀπό τόν Χριστόν νά τόν λέγῃ, πλησίαζε εἰς ἐμέ ὡς εἰς Χριστόν, τουτέστιν ὡς εἰς Θεόν τέλειον, καί τέλειον ἄνθρωπον; ἐκεῖνος γάρ διά τοῦτο καί μόνον ἐφοβεῖτο τόν Χριστόν, διότι ἦτον Θεός. Δεύτερον, διότι τό ἐκ τοῦ τοιούτου λόγου συναγόμενον νόημα εἶναι μακράν τῶν δογμάτων τῆς Ἱερᾶς Θεολογίας· ἐπειδή γάρ τό ὄνομα «Χριστός» σημαίνει «Θεάνθρωπος», ὡς εἴπομεν, καί δηλοῖ, οὐ τήν χρίσασαν μόνον Θεότητα, ἀλλά καί τήν χρισθεῖσαν ὑπ᾿ αὐτῆς ἀνθρωπότητα, ἀκολουθεῖ ἐξ ἀνάγκης, ὅτι ὁ Θεάθρωπος Χριστός μίαν μέν ὑπόστασιν ἔχει, καθ᾿ ἥν ἡ προσλαβοῦσα Θεότης ἡνώθη μέ τήν προσληφθεῖσαν ἀνθρωπότητα, δύο δέ τάς φύσεις καί θελήσεις καί ἐνεργείας, κατά τήν κοινήν γνώμην τῶν Ἱερῶν Θεολόγων. Ἐάν λέγωμεν λοιπόν ὅτι ὁ Χριστός ὁ ἐν δυσί φύσεσι θεωρούμενος φύσει μιᾷ πέφυκεν, ἀσεβές εἶναι καί βλάσφημον· διότι τό νά λέγῃ τινάς τόν Χριστόν φύσει Θεόν καί φύσει ἄνθρωπον, διπλῶς λεγομένου τοῦ «φύσει», τοῦτο εἶναι ὀρθόν καί εὐσεβές· τό δέ νά λέγῃ ἅπαξ, φύσει Θεόν καί ἄνθρωπον, τοῦτο οὐδαμῶς λέγεται παρά τοῖς Θεολόγοις Πατρᾶσι.

                                                                    Τροπάριον.
Τριάδος ἡ φανέρωσις, ἐν Ἰορδάνῃ γέγονεν· αὕτη γάρ ὑπέρθεος φύσις· ὁ Πατήρ ἐφώνησεν· οὗτος ὁ βαπτιζόμενος, Υἱός ὁ ἀγαπητός μου· τό Πνεῦμα συμπαρῆν τῷ ὁμοίῳ· ὅν εὐλογοῦσι Λαοί, καί ὑπερυψοῦσι εἰς πάντας τούς αἰῶνας.

                                                                    Ἑρμηνεία.
Κατά τά τρία ταῦτα Τροπάρια, τά δύο προλαβόντα καί τό παρόν, εὑρίσκονται κατά σειράν, καί τό ἕνα ἀκολουθεῖ εἰς τό ἄλλο· τό μέν γάρ πρῶτον ἀναφέρει τήν θαρσοποίησιν ὅπου ὁ Δεσπότης Χριστός ἐποίει εἰς τόν Ἰωάννην διά νά τόν βαπτίσῃ· τό δέ δεύτερον διηγεῖται, ὅτι ὁ Ἰωάννης ἀφείς κάθε ἀντίστασιν, ἐβάπτισεν αὐτόν· καί τό παρόν τρίτον διηγεῖται, ὅτι ἀφ᾿ οὗ ἐβαπτίσθη ὁ Κύριος, ἐσχίσθησαν οἱ Οὐρανοί, καί ἡ φωνή τοῦ Πατρός ἐξηχήθη, καί τό Πνεῦμα κατῆλθεν ἐν εἴδει περιστερᾶς· οὕτω γάρ διηγεῖται ταῦτα καί τό ὕφος τῶν τριῶν ὁμοῦ Εὐαγγελιστῶν Ματθαίου, Μάρκου καί Λουκᾶ. Λέγει λοιπόν ὁ Μελωδός, ὅτι ἡ φανέρωσις τῆς Ἁγίας Τριάδος ἔγινεν εἰς τόν Ἰορδάνην ποταμόν· ἡ γάρ Ἁγία Τριάς ἐφάνη μέν διά πολλῶν συμβόλων καί πολλάκις εἰς τούς παλαιούς Προπάτορας καί Προφήτας τούς καθαρούς τῷ πνεύματι· ἐφάνη ὅμως σκιωδῶς καί αἰνιγματωδῶς· καθώς τοῦτο ἠμπορεῖ νά τό βεβαιωθῇ τινάς, ἐάν ἀναγνώσῃ τήν παλαιάν Γραφήν καί τούς Προφήτας· ἡ δέ καθαρά καί ἐναργής καί διά τῶν ἐνεργειῶν ἀποκάλυψις τῆς Ἁγίας Τριάδος εἰς τόν ποταμόν Ἰορδάνην ἔγινεν· αὕτη γάρ ἡ Ἁγία Τριάς εἶναι φύσις ὑπέρθεος. Ὅμοιον δέ τοῦτο εἶναι, κατά τόν ἀνώνυμον, μέ τό ρητόν ἐκεῖνο τοῦ Δαβίδ, λέγοντος πρός τόν ἐν Τριάδι ἕνα Θεόν· «Σφόδρα ὑπερυψώθης ὑπέρ πάντας τούς Θεούς» (Ψαλ. ψς´ 9)· ἀπό τό ὁποῖον ρητόν πολλοί Θεολόγοι ἐπαρακινήθησαν νά εἰποῦν ἐπί Θεοῦ τήν λέξιν ταύτην, ὑπέρθεος.
Ἔπρεπε δέ ἡ Ἁγία Τριάς, ἡ ἐν γνόφῳ (ἐν τῇ ἀορασίᾳ τῆς ἀκαταληψίας) πάλαι κεκαλυμμένη νά φανερωθῇ ἐσχάτως τρανῶς καί καθαρῶς εἰς ὅλην τήν Κτίσιν. Ἐπειδή δέ, κατά τόν Ἀπόστολον, πᾶν τό φανερούμενον φῶς ἐστι (Ἐφ. ε´ 13), φῶς ἀληθινόν ἆρα εἶναι ἡ μακαρία καί ὑπερούσιος Τριάς, ἡ ὁποία ἐφανερώθη, ὡς εἴπομεν, ἐν τῷ Ἰορδάνῃ· ὁ μέν γάρ Μονογενής Υἱός κάτω σωματικῶς ἐβαπτίζετο, ὁ δέ Πατήρ ἐμαρτύρει αὐτοῦ τήν υἱότητα, βροντῶν ἄνωθεν μέ φωνήν ἐξάκουστον καί μεγάλην, καί πάντων τάς ἀκοάς κατακτυπῶν καί λέγων «Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ὧ εὐδόκησα» (Ματθ. γ´ 17), τό δέ Πνεῦμα τό Ἅγιον φανέν ἐν εἴδει περιστερᾶς, παρευρίσκετο μέ τόν βαπτιζόμενον Υἱόν ὡς ὁμοούσιον αὑτοῦ.

Ἐδανείσθη δέ ταῦτα ὁ Μελωδός ἀπό τόν Θεολόγον Γρηγόριον οὕτω λέγοντα· «Ἄνεισιν Ἰησοῦς ἐκ τοῦ ὕδατος· συναναφέρει γάρ ἑαυτῷ τόν Κόσμον, καί ὁρᾷ σχιζομένους τούς Οὐρανούς, οὕς ὁ Ἀδάμ ἔκλεισεν ἑαυτῷ τε καί τοῖς μετ᾿ αὑτόν, ὥσπερ καί τῇ φλογίνῃ ρομφαίᾳ τόν Παράδεισον καί τό Πνεῦμα μαρτυρεῖ τήν Θεότητα· τῷ γάρ ὁμοίῳ (τῷ ὁμοουσίῳ) προστρέχει καί ἡ ἐξ Οὐρανῶν φωνή· ἐκεῖθεν γάρ ὁ μαρτυρούμενος, καί ὡς περιστερά· τιμᾷ γάρ τό σῶμα, ἐπεί καί τοῦτο τῇ θεώσει Θεός σωματικῶς ὁρωμένη» (Λόγος εἰς τά Φῶτα). Ταῦτα ἑρμηνεύων ὁ Σχολιαστής Νικήτας λέγει· «Τό Πνεῦμα σωματικῶς ὁραθέν, καί ὡς περιστερά προσελθόν τῷ Χριστῷ, τιμᾷ τό σῶμα αὐτοῦ, ὅπερ οὔτε φύσει (ἦν) Θεός, ἄτοπον γάρ, οὔτε θέσει· οὐ γάρ ἐκ προκοπῆς, ἀλλά τῇ θεώσει καί τῇ καθ᾿ ὑπόστασιν ἑνώσει, ὑπέρ φύσιν καί θέσιν ἐξ αὐτῆς τῆς ἑνώσεως θεωθέν».
Ἔφη δέ καί ὁ μέγας τῆς Θεσσαλονίκης Γρηγόριος ἐν τῷ εἰς τήν Χριστοῦ Γέννησιν λόγῳ αὐτοῦ περί τῆς ὑπεροχῆς τοῦ θεοϋποστάτου προσλήμματος· «Τοῦ προαιωνίου Λόγου, οὐ μόνον ἡ Θεότης ἀνεξιχνίαστος, ἀλλά καί ὁ πρός τήν σάρκα τῆς ἑνώσεως τρόπος ἀπερινόητος, καί ἡ συγκατάβασις ἀνυπέρβλητος, καί τό τοῦ προσλήμματος θεῖον καί ἀπόρρητον ὕψος, ὑπερεξηρημένον (ἐστί) καί νοῦ καί λόγου παντός, ὡς μηδέ τοῦτο σύγκρισιν ὅλων πρός τήν Κτίσιν ἐπιδέχεσθαι δύνασθαι· ὡραῖος γάρ, φησί, κάλλει παρά τούς Υἱούς τῶν ἀνθρώπων· οὐκ εἶπεν ὡραιότερος, ἀλλ᾿ ἁπλῶς, ὡραῖος, ἵνα μή τά ἀσύγκριτα συγκρίνῃ ψιλοῖς ἀνθρώποις, φύσιν ὁμόθεον».

 

http://www.imaik.gr/?p=489#more-489

Εἰς τήν ἑορτήν τῶν Θεοφανείων († Ἀρχ. Γεώργιος Καψάνης, Προηγούμενος Ἱ. Μ. Γρηγορίου Ἁγίου Ὄρους)

 

 Ομιλία του γέροντα στην τράπεζα της Μονής το 1989

Όπως όλες οι Δεσποτικές εορτές, έτσι και η σημε­ρινή εορτή έχει χαρακτήρα Τριαδικό, Χριστολογικό, ανθρωπολογικό και αφορά όλη την κτίσι.

Τριαδικό, διότι εφάνη πολύ καθαρά η Αγία Τριάς, δηλαδή τα τρία Πρόσωπα, τόσο καθαρά όσο άλλοτε δεν είχε φανή, και άρα εγνώρισαν όσοι ήσαν εκεί και όσοι υπουργούσαν -κυρίως ο Τίμιος Πρόδρομος- το Τριαδικόν του Θεού. Και δι’ αυτών και εμείς όλοι. Διότι αυτοί μας παρέδωσαν, και εμείς σαν να είμεθα αυτόπται μάρτυρες πιστεύουμε σ’ αυτό που τότε εφανερώθη και απεκαλύφθη. Γι’ αυτό και ψάλαμε χθες «Τριάδος η φανέρωσις εν Ιορδάνη γέγονεν», αλλά και εν Ιορδάνη και εν ημίν.

Έχει χαρακτήρα Χριστολογικό, διότι εκείνος ο οποίος είναι το κύριο Πρόσωπο στο μυστήριο αυτό είναι ο Δεσπότης Χριστός, ο οποίος για μία ακόμη φορά δείχνει την άκρα Του ταπείνωσι και την άκρα Του υπακοή προς τον Θεόν Πατέρα. Και όταν εγεννήθη εν τω σπηλαίω, και τώρα που βαπτίζεται, και επί του Σταυρού, και πάντοτε αυτές ήσαν οι δύο αρετές του Χριστού, οι οποίες έγιναν και η αφορμή της σωτηρίας της δικής μας. Όπως ο Αδάμ έπεσε διά της υπερηφανείας και διά της ανυπακοής, έτσι και ο νέος Αδάμ μπορούσε να ανορθώση το ανθρώπινο γένος μόνο με την ταπείνωσι και την υπακοή. Και έτσι άφησε και «ημίν υπογραμμόν, ίνα επακολουθήσωμεν τοις ίχνεσιν αυτού».

Είναι εορτή όμως που αφορά και τον άνθρωπο, διότι, όσα γίνονται με την Τριαδική συνεργασία εν Χριστώ, αφορούν τον άνθρωπο. Κατεβαίνει γυμνός μέσα στο ύδωρ, για να πάρη τον γυμνό από την Χάρι του Θεού άνθρωπο και να τον αναστήση και να τον ενδύση την νέα στολή της αφθαρσίας. Άρα είναι δι’ ημάς και διά την σωτηρίαν μας. Όπως ομολο­γούμε στο Σύμβολο της Πίστεως, ότι όλα όσα έγιναν υπό του Κυρίου, έγιναν «δι’ ημάς και διά την σω­τηρίαν ημών».

Και δεν αφορά μόνο τον άνθρωπο, αλλά αφορά και όλη την κτίσι, όλη την δημιουργία. Επειδή ο Κύ­ριος κατήλθε μεν στον Ιορδάνη, αλλά κατελθών μέσα στο ύδωρ του Ιορδάνου έφερε και την Χάρι η οποία τον ακολουθούσε και αγίασε τα ύδατα, τα στοιχεία της φύσεως, την φύσι όλη. «Τας της φύσεως ημών γονάς ηλευθέρωσε» (Αγίου Σωφρονίου Ιεροσολύμων, Ευχή του Μεγάλου Αγιασμού). Έτσι και σε όλη αυτή την κτίσι του Θεού περιεχύθη Χάρις και ευλογία πνευ­ματική, και εδόθη στην φύσι η δυνατότης, οσάκις το μυστήριο επαναλαμβάνεται, να γίνεται σημείο της παρουσίας του Θεού. Διότι κάθε φορά που τελείται το άγιο Βάπτισμα στην Εκκλησία μας και το ύδωρ αγιάζεται για να βαπτισθή ένας άνθρωπος, ένας κατηχούμενος, αυτό το ύδωρ μετέχει της ευλογίας του Ιορδάνου. Είναι εκείνο το ύδωρ που αγίασε ο Κύριος εν τω Ιορδάνη ποταμώ. Και επειδή έχει αυτή την Χάρι του βαπτισθέντος Κυρίου, γι’ αυτό αγιάζει και τον βαπτιζόμενο Χριστιανό και τον ανακαινίζει, ώστε να περιπατή εν καινότητι την ζωή του Θεού.

Ευχαριστούμε λοιπόν την Αγία Τριάδα και τον Σαρκωθέντα και Βαπτισθέντα Κύριο, ο οποίος με τέτοια υπερφυή, υπέρ έννοιαν, παράδοξα μυστήρια οικονόμησε την σωτηρία μας. Και εμείς σήμερα εν πίστει προσκυνούμε και αυτό το μυστήριο της αγίας Του Βαπτίσεως και της Τριαδικής Θεοφανείας, και τον παρακαλούμε να μας βοηθήση να μένωμε πάντοτε με ταπείνωσι και υπακοή στην αγία Εκκλησία Του, ώστε να μπορούμε και εμείς να αισθανώμεθα αυτά τα μυστήρια, να ζούμε αυτά τα μυστήρια, να τα βλέπωμε με πνευματικούς οφθαλμούς, αλλά και να αγιαζώμεθα, μη λησμονούντες αυτό το οποίο τόνισα προ ολίγου, ότι όλα αυτά έγιναν δι’ ημάς και διά την σωτηρίαν μας.

Και αλλοίμονο, αν ο Θεός έκανε τέτοια θαυμαστά γεγονότα για την σωτηρία μας και εμείς μένουμε έ­ξω από την σωτηρία. Γι’ αυτό και κάθε εορτή, όπως και άλλοτε ετόνισα στην αγάπη σας, πρέπει να είναι για μας ένα συγκλονιστικό βίωμα και συγχρόνως ένας αναβαθμός, μία ανύψωσίς μας προς τον Θεόν, έτσι ώστε και ο σκοπός των εορτών να εκπληρώνεται και εμείς να τελειούμεθα εν Χριστώ και να ενηλικιούμεθα, κατά τον άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή.

Η Χάρις του βαπτισθέντος Κυρίου ας είναι μαζί μας πάσας τας ημέρας της ζωής μας.

 

[Από το βιβλίο του Αρχιμανδρίτου Γεωργίου Καψάνη, Προηγουμένου Ιεράς Μονής Οσίου Γρηγορίου «Ομιλίες σε ακίνητες Δεσποτικές και Θεομητορικές εορτές (των ετών 1981-1991) Α’, Έκδοσις Ιεράς Μονής Οσίου Γρηγορίου Αγίου Όρους, 2015]

  http://alopsis.gr/%ce%b5%ce%b9%cf%82-%cf%84%ce%b7%ce%bd-%ce%b5%ce%bf%cf%81%cf%84%ce%ae%ce%bd-%cf%84%cf%89%ce%bd-%ce%b8%ce%b5%ce%bf%cf%86%ce%b1%ce%bd%ce%b5%ce%af%cf%89%ce%bd-%e2%80%a0-%ce%b1%cf%81%cf%87-%ce%b3%ce%b5/

Λόγος στήν Παραμονή τῶν Φώτων(Ἁγ.Θεοδώρου τοῦ Στουδίτου)

 

 

  […] Αλλά τί να πούμε και για τον προερχόμενον από την έρημον Ιωάννη, το παράδοξο αυτό και πολυπόθητο για τους Ισραηλίτες θέαμα, τον άγγελο του Θεού, ο οποίος χειροτονήθηκε απόστολος πριν τους Αποστόλους; Όμως ένας τόσο μεγάλος Βασιλιάς τέτοιο στρατιώτη έπρεπε να έχει, αυτόν τον τόσο μεγάλο Προφήτη, ο μέγιστος Αρχιερεύς. Και ας κατανοήσουμε ποιό και πόσο μεγάλο μυστήριο έχουμε ενώπιον μας: επειδή ήταν ανάρμοστο, ενώ παρευρίσκεται ο νυμφαγωγός, να απουσιάζει ο νυμφίος, και ενώ η φωνή αναβοά, να μην ακούεται ο Λόγος, τί γίνεται, πώς τα οικονόμησε ο Θεός; 

Συστέλλεται κάπως στην αφάνεια ο Ιωάννης από τη βρεφική ακόμη ηλικία, ζώντας υπερφυσικά σαν κάποιος «λύχνος υπό μόδιον (κάδο)» μέσα στην έρημο· και εκεί ακούει θείες φωνές και αξιώνεται να δει θείες οπτασίες· μυσταγωγείται στα απόρρητα και διδάσκεται, όπως τότε που ήταν ακόμη έμβρυο, ποιός είναι ο Ιησούς, ότι δηλαδή είναι Υιός Θεού, και ότι εκείνος στον οποίο θα δει την πνευματοειδή περιστερά να «καταβή και να μείνη επ’ αυτόν, ούτος είναι ο βαπτίσων (που θα βαπτίσει) εν Πνεύματι Αγίω».

Και όταν συμπληρώθηκε «το μέτρον της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού» και η περίοδος της τριακονταετούς παρατάσεως έλαβε τέλος, τότε «και ο λύχνος επί την λυχνίαν καιόμενος, και φαίνων πάσι τοις εν τη οικία αγαλλιάσιμα» – εάν εννοήσουμε ως οικία την Ισραηλιτική Συναγωγή. Επεφάνη δε τότε και το αληθινό φως που φωτίζει τον κόσμο. Ω του θαύματος!

 Ο ήλιος προς τον αστέρα, ο λόγος προς τη φωνή, ο νυμφίος προς τον φίλο, επειδή αυτό ήταν το σχέδιο της Θείας Οικονομίας, ώστε με αυτόν τον τρόπο της προσεγγίσεως να εκπληρωθεί στο πρόσωπο του Ιησού «πάσα δικαιοσύνη», και για να μιλήσουμε ευαγγελικά, «ο μεν ένας να αυξάνη, ο δε άλλος να ελαττούται». Πράγματι, πώς θα ήταν δυνατόν να μη ελαττωθεί το φως του λύχνου, ή και να αποσυρθεί εντελώς, αφού ήδη ο Ήλιος της δικαιοσύνης με τα θαύματά του αστραποβολούσε εξαίσια; Βλέπεις πόσο χρονικό διάστημα χρειάσθηκε για να ολοκληρωθεί σωματικά ο Ιησούς, κατά την διάρκεια του οποίου υποτασσόταν στους γονείς του; 

«Ω βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσεως Θεού»! Γιατί άραγε; Όσοι είναι υψηλοί στις θεωρητικές αναβάσεις και γνωρίζουν τα βάθη του Πνεύματος, ας δώσουν ο καθένας τη δική του εξήγηση· κατά τη δική μου γνώμη όμως, για δύο λόγους: για να νομοθετήσει ο νομοθέτης όλων των νομοθετών με τη δική του υποταγή την υπακοή των τέκνων προς τους γονείς και για να αγιάσει όλα τα στάδια της ηλικίας και τρίτον για να μην επιδείξει ο παντέλειος κάποια ξένη προς τη δική μας και ανόμοια βιωτή, εφ’ όσον μάλιστα ήθελε να μας παρουσιάσει τον τέλειο τρόπο ζωής.

Αφού και τώρα, μολονότι είχε φθάσει στην τελεία ανδρική ηλικία, ο Άρειος τόλμησε να διακηρύξει ότι το σώμα του ήταν άψυχο· ο δε Απολλινάριος, ακολουθώντας τον προηγούμενο ως προς την ασέβεια, να φλυαρήσει ότι ο Κύριός μας δεν είχε νου· ο δε νέος Μανιχαίος φθάνοντας στο αποκορύφωμα της ασέβειας, να δογματίσει ότι δεν πρέπει να εικονίζεται. Και ας δούμε πόση είναι η διαφορά του ενός από το άλλο· αυτός μεν που δίδει τον χαρακτηρισμό του άψυχου, αφαιρεί τη ζωή από το σώμα του Δεσπότη· διότι ό,τι στερείται ψυχής, βρίσκεται βεβαίως και έξω από τη ζωή.

 Εκείνος δε που φλυαρεί ότι ο Κύριος είναι άνους, τον συναριθμεί με την άλογη φύση επειδή κάθε τι που δεν έχει νου είναι και άλογο· ο άλλος δε που υποστηρίζει ότι δεν πρέπει να εικονίζεται, αρνείται εντελώς τη σωματική φύση του Δεσποτικού σώματος· διότι αφού δεν εικονίζεται σημαίνει ότι είναι ασώματο. Πράγματι αν έχει σώμα, και κάθε σώμα μπορείς να το αγγίσεις, και έχει κάποιο χρώμα, αναγκαίως έπεται ότι ημπορεί και να εικονισθεί, έκτος βέβαια εάν περιττολογούμε· διότι εάν δεν είναι δυνατόν να εικονισθεί, τότε αναμφιβόλως εξέρχεται από τα όρια του σωματικού και ανήκει στη φύση των ασωμάτων. Τίποτε, όπως φαίνεται, δεν μπορεί να συγκρατήσει τη γλώσσα που ασεβεί, όταν υποστηρίζεται και από τη δύναμη της εξουσίας.

Ας ανυψώσουμε όμως το βλέμμα στις προφητικές θεοπτίες και ας δούμε πως προτυπώνεται σ’ αυτές το ιερότατο βάπτισμα· διότι σ’ αυτό μας καλεί η συνέχεια του λόγου. Τί λέγει λοιπόν ο Ησαΐας; Ας αναφέρουμε εκλεκτικά – «Ευφράνθητι έρημος διψώσα, ότι ερράγη (θα αναβλύσει) εν ερήμω ύδωρ, και φάραγξ εν γη διψώση». Απευθύνεται δηλαδή στην ανθρωπινή φύση, αυτή που είναι έρημος όσον αφορά την καρποφορία, η οποία προϋποθέτει πίστη και αγαθά έργα· και ως εκ τούτου, επειδή διψά το ύδωρ της υιοθεσίας, ανέβλυσε προς χάριν της σαν ρεύμα ποταμού το ύδωρ του Βαπτίσματος στον Ιορδάνη· και τότε τί έγινε; 

«Και έσται η άνυδρος εις έλη», εννοεί πλούσια σε πίστη· «και εις την διψώσαν γην, πηγή ύδατος έσται», η κρήνη αυτή της υιοθεσίας δηλαδή· «και εκεί έσται ευφροσύνη ορνέων», εκείνων δηλαδή που αναγεννιούνται με το βάπτισμα, οι οποίοι ως προς τον τρόπο της ζωής μοιάζουν με τα όρνεα, αφού και αυτά εκ φύσεως ευχαριστούνται να διαβιώνουν στα νερά. Αλλά και κατά τον Γεδεών τί είναι η πλήρης ύδατος λεκάνη; 

Και εδώ ο λόγος σημαίνει την όμοια με μήτρα κολυμβήθρα, η οποία έχει σχήμα κυκλικό και είναι τορνευμένη από παντού, όπως η αναμαρτησία· σ’ αυτήν ξεχύθηκε η ιαματική δροσιά του νοητού πόκου, η πλήρης Αγίου Πνεύματος. Εδώ αναγεννιούνται οι «νεοτελείς παίδες» του Θεού αντικαθιστώντας με αυτόν τον τρόπο την «εκ σαρκός και αίματος» γέννησή τους· και ανυψώνονται «εις άνδρα τέλειον» τόσον, ώστε να κατανικούν με την Τριαδική λατρεία το γένος των δαιμόνων. 

Και κατά τον Ηλία όμως, τί είναι η τριπλή έκχυση του ύδατος επάνω στο θυσιαστήριο και στο ολοκαύτωμα; Θεωρώ ότι φανερώνει ή την τριττή υπόσταση της θείας μακαριότητας, την οποίαν επικαλείται ο ιερέας κατά το βάπτισμα, ή την τριττή κατάδυση του βαπτιζόμενου. 

Και ο Νεεμάν ανέρχεται από το νερό, σύμφωνα με τη διαταγή του Ελισαίου, πλήρως καθαρισμένος· «επέστρεψε», λέγει, «η σαρξ αυτού ως σαρξ παιδαρίου μικρού, και εκαθαρίσθη». Το θαύμα αυτό συμβολίζει την πλήρη απαλλαγή του βαπτιζομένου από τις πληγές των αμαρτιών, και σημαίνει ότι αυτός ανέρχεται από το νερό με ψυχή καθαρισμένη από κάθε κηλίδα των προηγούμενων πλημμελημάτων.

Εάν μάλιστα θέλεις να μάθεις και το άμισθο της πνευματικής αναγεννήσεως, άκουσε τον Ησαΐα που λέγει; «Οι διψώντες. πορεύεσθε εφ’ ύδωρ και όσοι μη έχετε αργύριον, βαδίσαντες αγοράσατε, και φάγετε και πίεσθε άνευ αργυρίου και τιμής». 

Όποιος δηλαδή επιθυμεί κάποιο χάρισμα, ακόμη και αν δεν το λάβει, κέρδισε ζωή. Αλλά αυτά ούτως ή άλλως λαμβάνονται και μετέχοντα εδώ μερικώς· και η ιδική μου δε πτωχή διάνοια προσκόμισε ανάλογο με τη δεκτικότητά της αφιέρωμα στα προεόρτια.

 Συ όμως, παρακαλώ, κοίταξε τι γεγονότα θαυμαστά παρατηρούνται· οι κολυμβήθρες έχουν γεμίσει από νερά· βλέπουμε τις πηγές και τις βρύσες, τους ποταμούς και τις λίμνες να έχουν γίνει δοχεία του Πνεύματος· η φύση των υδάτων ανυψώθηκε σε τιμή υπέρτιμο· φώτα πολύμορφα που μοιάζουν με αστέρια ετοιμάζονται να φωτίσουν όλη τη γη κατά την ιερή εκείνη νύκτα. 

Σε κάθε δε πόλη και χώρα υπάρχουν κήρυκες της Εκκλησίας, οι οποίοι ιερουργούν τα θεία και υψηλά αυτά μυστήρια και αγιάζουν τα ύδατα διά της επιφοιτήσεως σε αυτά του θείου Πνεύματος. Είθε με την μετάληψή τους να αγιαστούμε και εμείς και να φωτισθούμε αυτή την ημέρα από το γεμάτο φως Πνεύμα, «εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, ω η δόξα και το κράτος, συν τω Πατρί και τω Αγίω Πνεύματι, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν».

 Πατερικόν Κυριακοδρόμιον, εκδ. Ι. Κελλίον Αγίου Νικολάου Μπουραζέρη, Άγιον Όρος, σ. 642-646.

πηγή

http://proskynitis.blogspot.gr/2015/01/blog-post_5.html

Γιατί ὁ Ἰησοῦς, ἐπέλεξε τόν Ἰορδάνη ποταμό καί ὄχι κάπου ἀλλοῦ γιά νά Βαπτισθεῖ;

 

Στον “Θησαυρό Δαμασκηνού” βρίσκουμε τις εξής πληροφορίες:

Στον Ιορδάνη ποταμό είχαν γίνει πολλά θαύματα και ήταν πλήρης χαρίτων, αγιασμένος και για αυτό ο Χριστός πήγε εκεί.

Ένα θαύμα είναι όταν διήλθε από αυτόν ο Ιησούς του Ναυή με την Κιβωτό την οποία την κρατούσαν οι δώδεκα ιερείς και με εντολή του Ιησού του Ναυή μπήκαν οι ιερείς με την κιβωτό. Τότε έγινε θαύμα παράδοξο: Ο Ιορδάνης εστράφη εις τα οπίσω και απέμεινε τόσο νερό, όσο ήταν αρκετό για να βραχούν οι ιερείς μόνο μέχρι τον αστράγαλο. Και έτσι έμειναν τα νερά έως ότου πέρασαν όλοι οι Εβραίοι.

Ένα άλλο θαύμα είναι όταν ο Ηλίας ο Προφήτης, πέρασε τον Ιορδάνη με τον Ελισσαίο, πάλι σαν σε στεριά, όταν ο Προφήτης Ηλίας “χτύπησε” με την μηλωτή του τον ποταμό και άνοιξε στο μέσον του δρόμος ώστε πέρασαν και οι δύο χωρίς να βραχούν. Τότε ο Ηλίας ανελήφθη στους ουρανούς (ανέβηκε με άμαξα πύρινη και με τέσσερα άλογα πύρινα, ως εις τον ουρανόν),και άφησε την μηλωτή του στον Ελισσαίο. Προσπάθησε λοιπόν με την σειρά του κατόπιν ο Ελισσαίος να “χτυπήσει” τα νερά για να περάσει πάλι πίσω και δεν έγινε τίποτα. Τότε επικαλέστηκε τον Θεό του Ηλία και αμέσως επαναλήφθηκε το θαυμαστό αυτό γεγονός

Άλλο πάλι είναι όταν ένας στρατηγός του Βασιλιά της Συρίας ο Νεεμάν είχε λέπρα και πήγε στον Προφήτη Ελισσαίο να τον θεραπεύσει. Εκείνος όμως καθόλου δεν τον συνάντησε, αλλά του διεμήνυσε να πάει να λουστεί στον Ιορδάνη ποταμό και θα γίνει καλά. Αυτός θύμωσε αρχικά, για την αντιμετώπισή του από τον Προφήτη, αλλά στο τέλος έκανε υπακοή και έγινε πράγματι εντελώς καλά.

Κάποτε πήγαν ξυλοκόποι στην όχθη του Ιορδάνου, για να κόψουν ξύλα. μεταξύ αυτών ήταν και ο Προφήτης Ελισσαίος. Εκεί, καθώς έκοβαν τα ξύλα ξεκόλλησε ο πέλεκυς από την λαβή και έπεσε το σιδερένιο μέρος του τσεκουριού στο ποτάμι μέσα. Τότε ο Προφήτης, πήρε την ξύλινη λαβή και την ακούμπησε στο χείλος του ποταμού και είπε : Δείξε θαύμα Θεέ μου. Και αμέσως ξεπήδησε το σιδερένιο μέρος από το ποτάμι και μπήκε στο μέσο της λαβής, και έγινε ως Σταυρός. Σε ένα τροπάριο του κοσμά του Μελωδού αναφέρεται αυτό το θαύμα που ήταν η προτύπωση του Αγίου Βαπτίσματος αλλά και του Τιμίου Σταυρού:

“Ο βυθώ κολπωσάμενος, τέμνουσαν ανέδωκεν Ιορδάνης ξύλω, τω Σταυρώ και το Βαπτίσματι, την τομήν της πλάνης τεκμαιρόμενος“. Ο Ιορδάνης που δέχτηκε μέσα του το σίδερο που κόβει, πάλι το έδωσε πίσω στο ξύλο του, και όπως με το τσεκούρι κόβονται τα ξύλα έτσι με τη Δύναμη του Σταυρού και του Αγίου Βαπτίσματος κόπηκε η πλάνη και η αμαρτία

Αλλά πολλά ακόμα θαύματα έγιναν, όπως ο Γεδεών ο Κριτής που τον πέρασε, Ο Ιακώβ ο υιός του Ισαάκ, ο αδελφός του Ησαύ, που και αυτός τον πέρασε με μία ράβδο, όπως λέει ο ίδιος “Εν γαρ τη ράβδω μου ταύτη διέβην τον Ιορδάνην” κ.α.

http://orthodox-answers.blogspot.com/2011/01/blog-post_04.html

ΠΗΓΗ ΕΙΚΟΝΑΣ:http://1.1.1.5/bmi/www.churchofcyprus.org.cy/pictures/1044.jpg

Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου :Λόγος στά Θεοφάνεια

 

Γρ. Θεολόγου Ἔργα, Λόγος ΛΗ´. Πατερικὲς ἐκδόσεις Γρηγ. ὁ Παλαμᾶς

Α´. Χριστὸς γεννᾶται, ἂς τὸν δοξάσετε· ὁ Χριστὸς ἔρχεται ἀπὸ τοὺς οὐρανούς, ἂς τὸν προϋπαντήσετε· ὁ Χριστὸς εὑρίσκεται ἐπὶ τῆς γῆς, ἂς ὑψωθῆτε. «Δοξολογήσατε τὸν Κύριον, ὅλη ἡ γῆ», καὶ διὰ νὰ τὰ εἴπω καὶ τὰ δύο μὲ μία λέξιν, ἂς εὐφρανθοῦν οἱ οὐρανοὶ καὶ ἂς νιώση ἀγαλλίασιν ἡ γῆ διὰ τὸν οὐράνιον ὁ ὁποῖος ἔγινεν ἐπίγειος. Ὁ Χριστὸς ἐσαρκώθη, νιώσατε ἀγαλλίασιν ἀπὸ χαρὰ καὶ τρόμον. Ἀπὸ τρόμον ἐξ αἰτίας τῆς ἁμαρτίας· ἀπὸ χαρὰν ἐξ αἰτίας τῆς ἐλπίδος. Ὁ Χριστὸς ἐγεννήθη ἀπὸ τὴν Παρθένον. Γυναῖκες, παραμένετε παρθένοι γιὰ νὰ γίνετε μητέρες τοῦ Χριστοῦ. Ποιὸς δὲν ἀποδίδει λατρείαν εἰς ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος προϋπῆρχεν ἀπ᾿ ἀρχῆς; Ποιὸς δὲν δοξολογεῖ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἐνεφανίσθη τώρα τελευταία;

Β´. Πάλιν διαλύεται τὸ σκοτάδι, πάλιν ἐμφανίζεται τὸ φῶς. Πάλιν ἡ Αἴγυπτος τιμωρεῖται μὲ σκότος, πάλιν ὁ ἰσραηλιτικὸς λαὸς φωτίζεται μὲ στήλην πυρός. Ὁ λαὸς ὁ ὁποῖος κάθεται εἰς τὸ σκότος ἂς ἴδῃ τὸ λαμπρὸν φῶς τῆς κατανοήσεως τῶν θείων μυστηρίων. «Τὰ παλιὰ ἔχουν περάσει· ἰδοὺ τὰ πάντα ἔχουν γίνει νέα». Τὸ γράμμα ὑποχωρεῖ καὶ τὸ πνεῦμα ἀναδεικνύεται. Αἱ σκιαὶ ἀπομακρύνονται καὶ ἔρχεται εἰς τὴν θέσιν των ἡ ἀλήθεια. Ὁ τύπος τοῦ Μελχισεδὲκ ἐκπληρώνεται. Ὁ ἀμήτωρ γίνεται ἀπάτωρ. Ἦτο ἀμήτωρ προηγουμένως καὶ τώρα γίνεται ἀπάτωρ. Οἱ φυσικοὶ νόμοι καταλύονται. Ὁ οὐράνιος κόσμος πρέπει νὰ συμπληρωθεῖ. Ὁ Χριστὸς προστάζει ἂς μὴν ἀντιστεκόμαστε. «Ὅλοι οἱ λαοὶ ἂς χειροκροτήσετε» ἐπειδὴ ἐγεννήθη εἰς ἡμᾶς παιδίον, μᾶς ἐδόθη υἱός, εἰς τοὺς ὤμους τοῦ ὁποίου ἐβρίσκεται ἡ ἐξουσία (διότι ἐξυψώνεται μαζὶ μὲ τὸν σταυρὸν) καὶ ὁ ὁποῖος ὀνομάζεται ἀγγελιοφόρος μεγάλης θελήσεως (τῆς θελήσεως τοῦ Πατρός). Ὁ Ἰωάννης ἂς βροντοφωνήσει: «ἑτοιμάσατε τὸν δρόμον τοῦ Κυρίου»! Καὶ ἐγὼ θὰ διαλαλήσω τὴν σημασίαν τῆς ἡμέρας: Ὁ ἄσαρκος παίρνει σάρκα. Ὁ Λόγος ἑνώνεται μὲ τὴν ὕλην. Ὁ ἀόρατος γίνεται ὁρατός. Ἐκεῖνος τὸν ὁποῖο δὲν ἠμποροῦσε νὰ ἐγγίσῃ κανείς, ἠμπορεῖ νὰ ψηλαφηθῆ. Ὁ ἄχρονος ἀποκτᾷ ἀρχήν. Ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ γίνεται Υἱὸς ἀνθρώπου, «ὁ Ἰησοῦς Χριστός, ὁ ὁποῖος ἦτο χθές, εἶναι σήμερον καὶ θὰ παραμείνει ὁ ἴδιος εἰς τοὺς αἰῶνας». Οἱ Ἰουδαῖοι ἂς σκανδαλίζονται. Οἱ Ἕλληνες ἂς εἰρωνεύονται καὶ οἱ αἱρετικοὶ ἂς κουράζονται μὲ τὰς φλυαρίας των. Θὰ τὸν πιστεύσουν, ὅταν θὰ τὸν ἰδοῦν νὰ ἀνέρχεται εἰς τὸν οὐρανόν. Καὶ ἂν ὄχι τότε, ὁπωσδήποτε ὅταν θὰ τὸν ἰδοῦν νὰ ἔρχεται ἀπὸ τοὺς οὐρανοὺς καὶ νὰ κάθεται ὡς κριτής.

Γ´. Αὐτὰ ὅμως ἀργότερα. Σήμερα ἡ πανήγυρις εἶναι τὰ Θεοφάνεια, δηλαδὴ ἡ Γέννησις. Διότι λέγονται καὶ τὰ δύο, ἐπειδὴ δι᾿ ἕνα καὶ τὸ αὐτὸ πρᾶγμα ὑπάρχουν δύο ὀνόματα. Διότι ὁ Θεὸς ἐφανερώθη εἰς τοὺς ἀνθρώπους διὰ τῆς γεννήσεως. Καὶ ὑπῆρχε μὲν πρίν, καὶ ὑπῆρχε πάντοτε, προερχόμενος ἀπὸ τὸν πάντοτε ὑπάρχοντα, πάνω ἀπὸ κάθε αἰτίαν καὶ λογικὴν (ἐπειδὴ δὲν ὑπῆρχε λόγος ἀνώτερος ἀπὸ τὸν Λόγον), ἀλλὰ μετὰ ἔλαβε σῶμα πρὸς χάριν μας, διὰ νὰ μᾶς χαρίσει τὴν εὐτυχῆ ὕπαρξιν, ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος μᾶς ἔδωσε τὴν ὕπαρξιν ἢ καλύτερα, διὰ νὰ μᾶς ἐπαναφέρει μὲ τὴν σάρκωσίν του εἰς τὴν εὐτυχῆ ὕπαρξιν ἀπὸ τὴν ὁποία εἴχαμε ἀπομακρυνθεῖ ἐξ αἰτίας τῆς κακίας μας. Καὶ εἰς μὲν τὴν ἐμφάνισιν δίδεται τὸ ὄνομα Θεοφάνεια, εἰς δὲ τὴν γέννησιν, Γενέθλια.

Δ´. Αὐτὸ εἶναι δι᾿ ἡμᾶς τὸ νόημα τῆς πανηγύρεως καὶ αὐτὸ ἑορτάζομεν σήμερα: Τὸν ἐρχομὸ τοῦ Θεοῦ πρὸς τοὺς ἀνθώπους, διὰ νὰ ἔλθωμεν νὰ κατοικήσωμεν κοντὰ εἰς τὸν Θεόν, ἢ διὰ νὰ ἐπανέλθωμεν (διότι ἔτσι νομίζω ὅτι εἶναι σωστότερον νὰ εἰπωθῇ), διὰ νὰ ἐνδυθῶμεν τὸν νέον ἄνθρωπον, ἀφοῦ ἐγκαταλείψωμεν τὸν παλαιόν. Καὶ ὅπως ἔχομεν ἀποθάνει μαζὶ μὲ τὸν Ἀδάμ, ἔτσι ἂς ζήσωμεν μαζὶ μὲ τὸν Χριστόν, ἂς γεννηθῶμεν μαζί του, ἂς συσταυρωθῶμεν καὶ ἂς ταφῶμεν μαζί του, διὰ ν᾿ ἀναστηθῶμεν μὲ τὴν ἀνάστασίν του. Διότι πρέπει νὰ ὑπομείνω τὴν ἀντίστροφον πορείαν, ἡ ὁποία ὁδηγεῖ εἰς τὸ ἀγαθόν. Καὶ ὅπως ἀπὸ τὰ πιὸ εὐχάριστα ἦλθαν τὰ δυσάρεστα, ἔτσι καὶ ἀπὸ τὰ δυσάρεστα νὰ ἐπανέλθουν τὰ πιὸ εὐχάριστα. «Διότι ἐκεῖ ποὺ ηὐξήθη σημαντικὰ ἡ ἁμαρτία, ἐκεῖ ἐδόθη πλουσιοπάροχα καὶ ἡ χάρις». Καὶ ἂν ἡ γεῦσις ἐπέφερε τὴν καταδίκην, δὲν ἐδικαίωσε, πολὺ περισσότερο τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ; Ἂς ἑορτάζομεν ἑπομένως ὄχι μὲ δημοσίας πανηγύρεις, ἀλλὰ κατὰ τρόπον θεϊκόν. Ὄχι κατὰ τρόπον κοσμικόν, ἀλλὰ κατὰ τρόπον ὑπερκόσμιον. Ὄχι τὰ ἰδικά μας ἀλλὰ πολὺ περισσότερον τὰ τοῦ Κυρίου. Ὄχι τὰ σχετικὰ μὲ τὴν ἀσθένειαν, ἀλλὰ τὰ σχετικὰ μὰ τὴν θεραπείαν. Ὄχι τῆς δημιουργίας ἀλλὰ τὰ τῆς ἀναδημιουργίας.

 

http://ekdoseisxrysopigi.blogspot.gr/2013/01/blog-post_4795.html#more

Τά Ἅγια Θεοφάνεια τοῦ Κυρίου καί Θεοῦ καί Σωτῆρος Ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ ἁγίου Νικολάου Ἀχρίδος.

 

Όταν ο Κύριός μας έφθασε τα τριάντα έτη από την κατά σάρκα γέννησή Του, άρχισε να διδάσκει και να πραγματοποιεί το σωτήριο έργο του. Ό ’Ίδιος σηματοδότησε τούτη την «αρχή της αρχής» με τη βάπτισή Του στον Ιορδάνη ποταμό. Ό άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων λέει χαρακτηριστικά: «Ό κόσμος αρχίζει με το νερό- το Ευαγγέλιο αρχίζει με τον Ιορδάνη». Κατά την ώρα της βάπτισης του Κυρίου στο νερό το μυστήριο κηρύχθηκε στον κόσμο -το μυστήριο πού προφητεύτηκε στην Παλαιά Διαθήκη, το μυστήριο το οποίο ήταν γνωστό μόνον ως μυθοπλασία στην αρχαία Αίγυπτο και Ινδία- το μυστήριο της Αγίας Τριάδος. Ό Θεός-Πατήρ αποκαλύφθηκε στην αίσθηση της ακοής, το  Άγιο Πνεύμα αποκαλύφθηκε στην αίσθηση της όρασης και ό Υιός αποκαλύφθηκε στην αίσθηση της αφής. Ό Πατήρ πρόφερε την μαρτυρία Του για τον Υιό , ό Υιός βαπτίστηκε μέσα στο νερό και το Άγιο Πνεύμα με την μορφή περιστεράς πέταξε πάνω από το νερό.

Όταν ο Ιωάννης ο Βαπτιστής έδωσε μαρτυρία για το Χριστό αναφωνώντας: Ιδού ο Αμνός τού Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν τού κόσμου (Ίωάν.1:29) και όταν βάπτισε τον Κύριο στον Ιορδάνη ποταμό, τότε φανερώθηκε η αποστολή τού Χριστού μέσα στον κόσμο, άλλα και ό δρόμος της σωτηρίας μας.

Με άλλα λόγια, ο Κύριος πήρε επάνω Του τις αμαρτίες του ανθρωπίνου γένους, πέθανε κάτω άπ’ αυτές (κατάδυση στο Βάπτισμα) και αναστήθηκε (ανάδυση μέσα απ’ το νερό)• πρέπει να πεθάνουμε ως προς τον παλαιό αμαρτωλό άνθρωπο και ν’ αναστηθούμε ως κεκαθαρμένοι, ανακαινισμένοι και αναγεννημένοι άνθρωποι. Αυτός είναι ο Σωτήρας μας και αυτός είναι ο δρόμος της σωτηρίας. Ή εορτή των Θεοφανείων λέγεται επίσης εορτή των Φώτων. Το γεγονός πού έλαβε χώρα στον Ιορδάνη ποταμό μάς φωτίζει, αποκαλύπτοντας μας τον Θεό ώς Τριάδα Όμούσιον και Αδιαίρετον. Αύτός είναι ό ένας τρόπος τού φωτισμού μας. Ό δεύτερος είναι ότι ό καθένας μας κατά την βάπτισή του στο νερό φωτίζεται- έτσι μάς υιοθετεί ό Πατήρ των Φώτων, με την χάρη τού Υιού και τη, δύναμη τού Αγίου Πνεύματος.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ. Ο ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΑΧΡΙΔΟΣ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ/ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΕΛΙΜΙΡΟΒΙΤΣ.

http://apantaortodoxias.blogspot.com/2019/01/blog-

Ὁμιλία στήν ἡμέρα τῶν Φώτων (Γρηγόριος Νύσσης)

  

Τώρα αναγνωρίζω το κοπάδι μου, σήμερα βλέπω τη συνηθισμένη εκκλησία, σήμερα που, μισώντας και την απασχόληση με τις σαρκικές φροντίδες, τρέξατε όλο το πλήρωμα για να λατρεύσετε το Θεό. Και γεμίζει ο λαός ασφυκτικά μέσα το ναό φτάνοντας ως τα ιερά άδυτα, αλλά γεμίζει και τον εξωτερικό χώρο στα προαύλια, όσος δεν μπορεί να χωρέσει μέσα σύμφωνα με την εικόνα των μελισσών, που άλλες δουλεύουν μέσα κι άλλες βομβούν απ’ έξω απ’ την κυψέλη. Έτσι λοιπόν, παιδιά μου, να κάνετε και μη χάνετε ποτέ το ζήλο σας αυτόν. Συγκινούμαι, ομολογώ, ως ποιμένας και θέλω καθισμένος σ’ αυτή την υψηλή σκοπιά να βλέπω γύρω μου στους πρόποδες συναγμένο το ποίμνιό μου. Κι αν μου συμβαίνει αυτό, γεμίζω από προθυμία θαυμαστή και επεξεργάζομαι μ’ ευχαρίστηση το λόγο μου, όπως οι βοσκοί τα ποιμενικά τους τραγούδια. Όταν όμως συμβαίνει διαφορετικά και σας παρασύρει η εξωτερική πλάνη, όπως πρόσφατα κάνατε την περασμένη Κυριακή, δυσαρεστούμαι πολύ και προτιμώ τη σιωπή. Σκέφτομαι να φύγω από δω κι αναζητώ το όρος Κάρμηλο του προφήτη Ηλία ή ένα ακατοίκητο βράχο. Γιατί όσοι είναι κυριευμένοι από λύπη αγαπούν τη μοναξιά και την ερημία. Τώρα όμως, βλέποντάς σας με όλη την οικογένειά σας να είστε όλοι συγκεντρωμένοι στην πανήγυρη, θυμάμαι το λόγο του προφήτη, που από παλιά ο Ησαΐας αναφώνησε, υμνώντας την καλλίτεκνη και πολύτεκνη Εκκλησία του Χριστού. «Ποιοί είναι αυτοί;», λέει˙ «έρχονται καταπάνω μου σαν σύννεφα και σαν περιστέρια με τα μικρά τους».1 Μαζί μ’ αυτό και εκείνο: «είναι στενός ο τόπος για μένα, κάνε μου τόπο για να κατοικήσω».2 Αυτά όρισε η δύναμη του Πνεύματος για την πολυάνθρωπη Εκκλησία του Θεού, που έμελλε πολλά χρόνια αργότερα «να γεμίσει όλη την οικουμένη απ’ άκρη σε άκρη».3 Έφτασε λοιπόν ο καιρός κι έφερε μαζί του τη μνήμη αγίων μυστηρίων που καθαίρουν τον άνθρωπο, που καθαρίζουν και τη δύσκολη αμαρτία της ψυχής και του σώματος και επαναφέρουν στο αρχικό κάλλος, που διαμόρφωσε σ’ εμάς ο αριστοτέχνης Θεός. Και γι’ αυτό ο μυημένος λαός που έχετε δοκιμάσει τα αγαθά της ημέρας μαζευτήκατε και φέρατε μαζί σας κι αυτόν που δεν τα έχει δοκιμάσει, σαν πατέρες φρόνιμοι που οδηγούν μ’ επιμέλεια και προσοχή τους αμύητους στην τέλεια κατανόηση της ευσέβειας. Εγώ χαίρομαι και με τους δύο μαζί˙ με όσους έχετε βαπτισθεί, γιατί λάβατε τον πλούτο της μεγάλης δωρεάς˙ με όσους δε βαπτιστήκατε ακόμα, γιατί ελπίζετε μια καλή προσδοκία, άφεση των ευθυνών σας, ελευθέρωση από τα δεινά, οικείωση με το Θεό, παρρησία ελεύθερη, αντί δουλική ταπείνωση ισοτιμία με τους αγγέλους. Γιατί αυτά και ό,τι επακολουθεί σ’ αυτά σας εγγυάται και σας δίνει η χάρη του βαπτίσματος. Γι’ αυτό αφήνοντας τα άλλα θέματα των Γραφών για άλλες ευκαιρίες, ας παραμείνομε στο σκοπό μας, αφιερώνοντας ανάλογα με τη δύναμή μας στην εορτή όσα της ταιριάζουν και προσφέρονται. Η κάθε μια πανήγυρη απαιτεί το δικό της. Έτσι το γάμο τον τραγουδάμε με επιθαλάμια, στο πένθος λέμε τους επικήδειους θρήνους που συνηθίζονται, σε υποθέσεις συζητούμε σοβαρά, στις διασκεδάσεις διώχνομε το πνίξιμο και την ένταση της ψυχής, και κάθε περίπτωση την τηρούμε καθαρή από τα άσχετα πράγματα.

 

Γεννήθηκε λοιπόν ο Χριστός πριν από λίγες ημέρες, αυτός που έχει γεννηθεί πριν από κάθε αισθητή και νοητή ουσία. Βαπτίζεται σήμερα από τον Ιωάννη, για να αποκαθάρει τον γεμάτο ρύπους άνθρωπο, να φέρει το Πνεύμα από τον ουρανό και ν’ ανυψώσει τον άνθρωπο στους ουρανούς, για να σηκωθεί αυτός που έχει πέσει και να ντροπιαστεί εκείνος που τον έριξε (και μη θαυμάσεις αν ο Θεός έδειξε τόσο μεγάλο ενδιαφέρον για μας), για να πραγματοποιήσει ο ίδιος τη σωτηρία του ανθρώπου.

Γιατί με πολλές προσπάθειες μας επιβουλεύτηκε ο κακούργος, μας σώζει όμως ο δημιουργός μας με τη φροντίδα του. Και ο κακούργος και φθονερός, που άνοιξε κατά του γένους των ανθρώπων το δρόμο της αμαρτίας, βρήκε άξιο όργανο και προκάλυμμα της γνώμης του το φίδι, ο ακάθαρτος μπήκε στο όμοιό του, αυτός που προτιμούσε τα γήινα και χθόνια κατοίκησε στο ερπετό. Ο Χριστός όμως που επανορθώνει την κακία εκείνου, αναλαμβάνει τέλειο τον άνθρωπο και σώζει τον άνθρωπο και γίνεται για όλους τύπος και χαρακτήρας, για να αγιάσει την απαρχή κάθε πράξης και να κληρονομήσει στους δούλους του το ζήλο του παραδομένου μυστηρίου βέβαιο και αναμφίβολο. Το βάπτισμα λοιπόν είναι κάθαρση αμαρτιών, άφεση των σφαλμάτων μας, αιτία ανακαινισμού και αναγέννησης, την αναγέννηση όμως να τη θεωρήσεις νοητή, όχι ότι τη βλέπομε με τα μάτια. Γιατί βέβαια δε θα μεταβάλομε, όπως θέλει ο Εβραίος Νικόδημος με τη μη πνευματική σκέψη του, το γέροντα σε παιδί ούτε το ρυτιδιασμένο ασπρομάλλη σε απαλό νέο ούτε θα επαναφέρομε τον άνθρωπο στην κοιλιά της μητέρας του, αλλά εκείνον που έχει σημαδευτεί από τις αμαρτίες κι έχει παλιώσει από τις κακές πράξεις, τον επαναφέρομε με την βασιλική χάρη στην αθωότητα του βρέφους. Όπως δηλαδή το παιδί μόλις γεννηθεί είναι ελεύθερο από εγκλήματα και τιμωρίες, έτσι και το παιδί της αναγέννησης δεν έχει για ποιο κακό ν’ απολογηθεί, αφού με βασιλική χάρη έχει απαλλαγεί από τις ευθύνες του. Αυτή βέβαια την ευεργεσία δεν τη χαρίζει το νερό (γιατί το νερό θα ήταν το ανώτερο στοιχείο της φύσης), αλλά η προσταγή του Θεού και η επιφοίτηση του Πνεύματος που φτάνει μυστικά στη δική μας ελευθερία, ενώ το νερό συντελεί στο να φανεί η κάθαρση. Επειδή δηλαδή συνηθίσαμε το σώμα μας που λερώθηκε από λεκέδες και λάσπες να το πλύνομε με νερό και να το κάνομε καθαρό, γι’ αυτό χρησιμοποιούμε το νερό και στη μυστική αυτή πράξη, για να δηλώσομε την άυλη λαμπρότητα με το αισθητό στοιχείο. Ή καλύτερα ας επιμείνομε και σε λεπτότερη ανάλυση σχετικά με το βάπτισμα, σα να έχομε αρχίσει από κάποια πηγή που είναι το παράγγελμα της Γραφής.«Αν κάποιος δε γεννηθεί», λέει, «από νερό και Πνεύμα, δεν μπορεί να εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών».4 Γιατί απαιτούνται και τα δύο και δε θεωρήθηκε ότι είναι αρκετό μόνο το Πνεύμα για να ολοκληρωθεί το βάπτισμα; Ο άνθρωπος είναι σύνθετος και όχι απλός, όπως ακριβώς γνωρίζομε, και γι’ αυτό στο διπλό αυτό σύζευγμα ορίστηκαν για τη θεραπεία του τα συγγενή και όμοια φάρμακα, για το ορατό σώμα το αισθητό νερό, και την αόρατη ψυχή το αφανές Πνεύμα, που το καλούμε με πίστη και έρχεται με τρόπο άρρητο. Γιατί «το Πνεύμα πνέει όπου θέλει κι ακούς τη φωνή του, αλλά δεν ξέρεις από πού έρχεται και που πηγαίνει».5 Ευλογεί και το σώμα που βαπτίζεται και το νερό που βαπτίζει. Γι’ αυτό να μην περιφρονήσεις το θείο λουτρό ούτε να το εξευτελίσεις σαν κάτι κοινό επειδή χρησιμοποιεί το νερό. Γιατί αυτό που ενεργεί είναι μεγάλο κι από εκείνο γίνονται τα τελούμενα θαυμαστά. Εξάλλου και το άγιο αυτό θυσιαστήριο που στεκόμαστε γύρω του είναι μια κοινή στη σύστασή του πέτρα που δε διαφέρει σε τίποτε από τις άλλες πλάκες που διακοσμούν τους τοίχους και ομορφαίνουν τα δάπεδα˙ επειδή όμως αγιάστηκε για την λατρεία του Θείου και δέχτηκε και την ευλογία, έγινε τράπεζα αγία, θυσιαστήριο άχραντο, που δεν το αγγίζει πια ο καθένας, παρά οι ιερείς μόνο κι αυτοί με φόβο και ευλάβεια. Ο άρτος πάλι είναι ψωμί, αλλά όταν τον εξαγιάζει το μυστήριο, λέγεται και είναι σώμα Χριστού. Έτσι και το μυστικό λάδι, έτσι και το κρασί˙ ενώ έχουν μικρή αξία πριν από την ευλογία, αποχτά καθένα από αυτά μετά τον αγιασμό τους ιδιαίτερη ενέργεια.

Η ίδια δύναμη του Λόγου κάνει και τον ιερέα σεβαστό και τιμημένο, που αποχωρίζεται από την κοινή σχέση του με τους πολλούς με την καινή ευλογία που έλαβε. Χτες δηλαδή και προχτές ήταν ένας από τους πολλούς και ξαφνικά παρουσιάζεται οδηγός των λαών, προκαθήμενος, διδάσκαλος της πίστης, μυσταγωγός αοράτων μυστηρίων. Κι αυτά τα κάνει χωρίς να μεταβληθεί καθόλου το σώμα του ή η μορφή του, αλλά κατά το φαινόμενο είναι εκείνος που ήταν, έχει όμως μεταμορφωθεί η αόρατη ψυχή του με μια αόρατη δύναμη και χάρη προς το καλύτερο. Κατά τον ίδιο τρόπο όταν σκεφτείς πολλά πράγματα θα τα δεις ευκαταφρόνητα κατά το φαινόμενο, αλλά οι ενέργειές τους είναι μεγάλες, όταν μάλιστα αναλογιστείς τα συγγενή και όμοια με το ζητούμενο από την Παλαιά Διαθήκη. Το ραβδί του Μωυσή ήταν από ξύλο καρυδιάς, τι άλλο από ένα ξύλο κοινό, που το κόβει ο καθένας και το κρατά και το δουλεύει ανάλογα με το σκοπό που το θέλει και το ρίχνει κατά το κέφι του στη φωτιά; Όταν όμως ο Θεός θέλησε να επιτελέσει με το ραβδί αυτό τα υψηλά και ανώτερα από λόγο θαύματα, το ξύλο μεταβαλλόταν σε φίδι˙ κι αλλού πάλι χτυπώντας τα νερά άλλοτε έκανε το νερό αίμα6 κι άλλοτε ανάβρυζε γόνο βατραχιών7˙ κι αλλού έκοβε τη θάλασσα και τη χώριζε ως το βυθό χωρίς τα νερά να συρρέουν από τη μια και την άλλη.8 Όμοια κι ενός από τους προφήτες η προβιά, ενώ ήταν δέρμα, έκανε τον Ελισσαίο αφήγημα της οικουμένης.9 Το ξύλο πάλι του σταυρού είναι η σωτηρία των ανθρώπων, ενώ όπως ακούω είναι σανίδα μουριάς, ενός δέντρου περιφρονημένου και κατώτερου από τα πιο πολλά. Επίσης ο θάμνος του βάτου έδειξε στο Μωυσή το Θεό,10 το λείψανο πάλι του Ελισσαίου ανάστησε κάποιο νεκρό11 και ο πηλός έδωσε το φως στον τυφλό από την κοιλιά της μάνας του.12 Όλα αυτά είναι υλικά άψυχα και αναίσθητα, έγιναν όμως μέσα για τα μεγάλα θαύματα, όταν δέχτηκαν τη δύναμη του Θεού. Με την ίδια σειρά των συλλογισμών αν και το νερό είναι νερό και τίποτε άλλο, ανανεώνει τον άνθρωπο στη νοητή αναγέννηση, ενώ η χάρη από τον ουρανό το ευλογεί. Αν πάλι κάποιος που διστάζει κι αμφιβάλλει κι ενοχλεί υποβάλλοντας συνέχεια ερωτήσεις και ζητώντας εξηγήσεις, πώς το νερό και η μυσταγωγία που γίνεται μ’ αυτό αναγεννά, θ’ απαντήσω σ’ αυτόν με όλο μου το δίκιο. Παράστησέ μου τον τρόπο της σωματικής γέννησης και θα σου εκθέσω κι εγώ τη δύναμη της αναγέννησης της ψυχής. Θα μιλήσεις ίσως με τον τρόπο απόδοσης αιτίας˙ το σπέρμα ως αιτία κάνει τον άνθρωπο. Άκουσε τώρα κι εμένα, ότι το νερό που ευλογείται καθαίρει και φωτίζει τον άνθρωπο. Αν πάλι μου αντιπροβάλεις το πώς, θα σου φωνάξω κι εγώ δυνατότερα˙ Πώς γίνεται άνθρωπος η υδαρής και άμορφη ουσία; Και προχωρώντας ο λόγος μ’ αυτόν τον τρόπο σ’ όλη την κτίση θα δοκιμαστεί σε κάθε πράγμα. Πώς έγινε ο ουρανός, πώς η γη, πώς η θάλασσα, πώς το κάθε πράγμα; Γιατί ο λογισμός των ανθρώπων σταματώντας μπροστά στην απορία να βρει, καταφεύγει στη φράση αυτή σα να ήταν κάθισμα για τους αδύνατους στη πεζοπορία. Και για να συντομεύσω, παντού η δύναμη και η ενέργεια του Θεού είναι ακατάληπτη και ανεξήγητη˙ δίνει εύκολα την ύπαρξη σε όσα θέλει, μας κρύβει όμως τη λεπτομερή γνώση της λειτουργίας της. Γι’ αυτό και ο μακάριος Δαβίδ, όταν στάθηκε κάποτε κι έστρεψε το νου του στη μεγαλοπρέπεια της κτίσης και γέμισε η ψυχή του από άπειρο θαυμασμό, διατύπωσε εκείνο που επαναλαμβάνουν όλοι˙ «πόση μεγαλοσύνη, Κύριε, δείχνουν τα έργα σου˙ όλα τα δημιούργησες με σοφία».13 Τη σοφία δηλαδή την κατανόησε, δε βρήκε όμως τον τρόπο λειτουργίας της σοφίας.

Αφού εγκαταλείψομε λοιπόν την πάνω από την ανθρώπινη δύναμη πολυπραγμοσύνη, ας επιζητήσομε μάλλον εκείνο, που δείχνει έστω και μερική κατανόηση. Για ποιό λόγο γίνεται με το νερό η κάθαρση και ποιά η ανάγκη να γίνονται οι τρεις καταδύσεις; Αυτό λοιπόν που και οι πατέρες δίδαξαν και ο δικός μας νους σκέφτηκε και παραδέχτηκε είναι τούτο. Γνωρίζομε ότι ο κόσμος αποτελείται από τέσσερα στοιχεία, σ’ όλους γνωστά ακόμα κι αν αποσιωπηθούν τα ονόματά τους. Κι αν πρέπει να πω τα ονόματά τους για τους απλούστερους, αυτά είναι η φωτιά και ο αέρας, η γη και το νερό. Ο Θεός λοιπόν και σωτήρας μας ολοκληρώνοντας τη για χάρη μας οικονομία, κατέβηκε στο τέταρτο από αυτά, τη γη, για να κάνει τη ζωή ν’ ανατείλει από εκεί. Εμείς, παραλαμβάνοντας το βάπτισμα για να μιμηθούμε τον Κύριο και διδάσκαλο και οδηγό μας, δε θαπτόμαστε βέβαια στη γη (γιατί αυτή γίνεται κάλυμμα του φυσικώς νεκρωμένου σώματος καλύπτοντας την ασθένεια και τη φθορά της φύσης μας), αλλά ερχόμαστε στο συγγενικό με τη γη στοιχείο, το νερό και σ’ εκείνο κρυβόμαστε, όπως ο Σωτήρας στη γη, και αυτό κάνοντάς το τρεις φορές, εξεικονίζομε με τον εαυτό μας την τριήμερη χάρη της ανάστασης. Και δεν τα κάνομε αυτά παίρνοντας το μυστήριο σιωπηλά, αλλάεπικαλούμαστε κατ’ αυτό τις τρεις άγιες υποστάσεις, στις οποίες πιστέψαμε και στις οποίες ελπίζομε, από τις οποίες έχομε και το ότι υπάρχομε και το ότι θα ξαναζήσομε.

Ίσως δυσανασχετείς εσύ που μάχεσαι με θράσος τη δόξα του Πνεύματος και ζηλεύεις για το σεβασμό του Παρακλήτου εκ μέρους των ευσεβών. Πάψε να συμπλέκεσαι μαζί μου κι αντιστάσου στους λόγους του Κυρίου, αν μπορείς, που νομοθέτησαν την επίκληση αυτή κατά το βάπτισμα. Τί λέει λοιπόν το παράγγελμα του Κυρίου; «Βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του αγίου Πνεύματος».14 Γιατί «στο όνομα του Πατέρα»; Επειδή είναι αρχή των πάντων. Γιατί «στο όνομα του Υιού»; Επειδή είναι αρχή των πάντων. Γιατί «στο Πνεύμα το άγιο»; Επειδή τελειοποιεί τα πάντα. Σκύβομε λοιπόν το κεφάλι στον Πατέρα, για να μας αγιάσει. Σκύβομε στον Υιό, για να επιτύχομε το ίδιο. Σκύβομε και στο άγια Πνεύμα, για να γίνομε ότι είναι και λέγεται. Δεν υπάρχει διαφορά αγιασμού, ότι τάχα ο Πατέρας αγιάζει περισσότερο, λιγότερο ο Υιός και λιγότερο από τους δύο το άγιο Πνεύμα. Γιατί λοιπόν κομματιάζεις τις τρεις υποστάσεις σε διαφορετικές φύσεις και δημιουργείς τρεις θεούς ανόμοιους μεταξύ τους, ενώ από όλους δέχεσαι μια και την αυτή χάρη;

Επειδή όμως τα παραδείγματα κάνουν πάντα πιο παραστατικό το λόγο σ’ αυτούς που ακούνε, θέλω να ελέγξω τη γνώμη όσων βλασφημούν, διασαφηνίζοντας με τα γήινα και τα ταπεινά τα μεγάλα και όσα δεν συλλαμβάνει η αίσθηση. Αν σου τύχαινε να υποστείς τη συμφορά της αιχμαλωσίας και να ζήσεις κοντά στους εχθρούς και να είσαι δούλος και να ταλαιπωρείσαι και να στενάζεις για την παλιά ελευθερία που είχες και ξαφνικά κάποιοι που έγιναν γνώριμοί σου, πολίτες της χώρας των κυρίων σου και των τυράννων, σε ελευθέρωναν από τη σκλαβιά που σε πίεζε δίνοντας ίσο μερίδιο λύτρων ο καθένας και μοιράζοντας εξίσου τη δαπάνη μεταξύ τους, άραγε, τυχαίνοντας αυτή τη χάρη, δε θα έβλεπες όμοια και τους τρεις ως ευεργέτες και θα απέδιδες τα λύτρα σε τρία ίσα μέρη, αφού το ενδιαφέρον τους για χάρη σου και η δαπάνη ήταν κοινή, αν βέβαια είσαι δίκαιος κριτής της ευεργεσίας; Αυτά όσα μπορεί να πει ένα παράδειγμα. Γιατί δεν είναι τώρα σκοπός μου να σας απευθύνω τη διδασκαλία της πίστης μας. Ας επιστρέψουμε όμως στην παρούσα περίπτωση και το θέμα που μας απασχολεί. Βρίσκω ότι τη δωρεά του βαπτίσματος δεν την κήρυξαν τα ευαγγέλια που γράφτηκαν μετά το σταυρό, αλλά και πριν από την ενανθρώπηση του Κυρίου σε όλα τα μέρη της η Παλαιά Διαθήκη προτύπωσε την εικόνα της αναγέννησής μας, χωρίς βέβαια να την παρουσιάζει με ολοκάθαρη μορφή, αλλά προσημαίνοντας τη φιλανθρωπία του Θεού με αινίγματα. Κι όπως υπήρχαν προαγγελίες για τον αμνό και προφητείες για το σταυρό, έτσι υπήρχε και πρακτικό και λογικό μήνυμα για το βάπτισμα. Ας υπενθυμίσομε στους φίλους του καλού τις προτυπώσεις. Γιατί ο καιρός της εορτής απαιτεί τη μνήμη τους ως απαραίτητη.

Η Άγαρ,15 η δούλη του Αβραάμ, που και ο Παύλος αναφέρει μιλώντας αλληγορικά στους Γαλάτες, όταν διώχτηκε από το σπίτι του κυρίου της εξαιτίας της οργής της Σάρρας (είναι φοβερό για τις νόμιμες γυναίκες να υποπτεύονται σχέση της δούλης τους με τον κύριο του σπιτιού), η Άγαρ πλανιόταν έρημη μέσα στην ερημιά έχοντας στην αγκαλιά της μικρό που θήλαζε, τον Ισμαήλ. Της έλειψαν κάποτε τα εφόδιά της κι έφτασε κι αυτή στα πρόθυρα του θανάτου και το παιδί πριν από αυτή (γιατί το νερό που είχε στον ασκό τελείωσε επειδή ούτε ήταν δυνατό η συναγωγή να έχει αυτάρκεια ζωής, αυτή που ως τότε ζούσε στους τύπους της αέναης πηγής). Τότε κατά παράδοξο τρόπο παρουσιάζεται άγγελος και της δείχνει ένα πηγάδι με ζωντανό φρέσκο νερό και παίρνοντας από κει νερό σώζει τον Ισμαήλ. Πρόσεξε λοιπόν τύπο μυστικό, πώς ευθύς από την αρχή η σωτηρία γι’ αυτόν που χάνεται πραγματοποιείται με ζωντανό νερό που δεν υπήρχε πρώτα, αλλά παραχωρήθηκε κατά χάρη από άγγελο.16

Και πάλι ύστερα από χρόνια έπρεπε να γίνει ο γάμος του Ισαάκ, που για χάρη του διώχτηκε και ο Ισμαήλ με τη μητέρα του από την πατρική εστία. Στάλθηκε λοιπόν ο υπάλληλος του Αβραάμ ως προξενητής για να βρει σύζυγο στον Ισαάκ και βρίσκει τη Ρεβέκα στο πηγάδι. Και ο γάμος που ήταν να δώσει τη γενιά του Χριστού έλαβε και την αρχή του και την πρώτη συμφωνία κοντά στο νερό. Αλλά και ο ίδιος ο Ισαάκ, όταν επιστατούσε στα κοπάδια του πατέρα του, σε όλα τα σημεία της ερήμου άνοιγε πηγάδια, που τα έφραζαν οι αλλόφυλοι και τα παράχωναν ως προτύπωση των μεταγενέστερων ασεβών, όσοι εμπόδιζαν τη δωρεά του βαπτίσματος και άνοιγαν στόμα κατά της αλήθειας πολεμώντας την. Οι μάρτυρες όμως και οι ιερείς νίκησαν στο άνοιγμα πηγαδιών και η δωρεά του βαπτίσματος κατάκλυσε όλη την οικουμένη.17

Σύμφωνα με αυτό το νόημα του λόγου και ο Ιακώβ πηγαίνοντας προς τη μνηστεία του συναντά απροσδόκητα τη Ραχήλ στο πηγάδι. Μεγάλη πέτρα έκλεινε το πηγάδι, που πολλοί βοσκοί μαζί μαζεύονταν και την έβγαζαν κι έτσι έπαιρναν νερό αυτοί και τα κοπάδια τους. Ο Ιακώβ όμως κύλησε μόνος του την πέτρα και ποτίζει τα πρόβατα της μελλούσης μνηστής του. Το πράγμα αποτελεί υπαινιγμό και σκιά του μέλλοντος. Ποιός ήταν ο λίθος που έκλεινε το πηγάδι, παρά ο ίδιος ο Χριστός, για τον οποίο λέει ο Ησαΐας «και θα βάλω τα θεμέλια της Σιών λίθο ακριβό, πολύτιμο, εκλεκτό»;18 Επίσης κι ο Δανιήλ˙ «λατομήθηκε πέτρα χωρίς ανθρώπου χέρι»,19 δηλαδή ο Χριστός γεννήθηκε χωρίς σύμπραξη ανδρός. Όπως δηλαδή είναι πρωτάκουστο και παράδοξο ν’ αποκοπεί μια πέτρα δίχως λατόμο και λιθουργικά εργαλεία, έτσι είναι πέρα από κάθε θαύμα να δούμε παιδί από παρθένα που δεν έχει νυμφευτεί. Ήταν λοιπόν πάνω στο πηγάδι ο νοητός λίθος, ο Χριστός που σκέπαζε στα βάθη και στο μυστήριο το λουτρό της αναγέννησης, που ήθελε πολύν καιρό ακόμα όπως σκοινί πολύ μακρύ για να βγει στην επιφάνεια. Και κανένας δεν αποκύλισε την πέτρα παρά μονάχα ο Ισραήλ, που σημαίνει, «νους που βλέπει το Θεό». Αλλά και αντλεί το νερό και ποτίζει τα πρόβατα της Ραχήλ, δηλαδή αποκάλυψε κρυμμένο μυστήριο και δίνει ζωτικό νερό στο κοπάδι της Εκκλησίας. Πρόσθεσε ακόμα και τα τρία ραβδιά του Ιακώβ.20 Όταν έφερε τα τρία ραβδιά κοντά στην πηγή, από τότε ο ειδωλολάτρης Λάβαν έγινε φτωχός, ενώ πλούσιος με πολλά κοπάδια έγινε ο Ιακώβ. Αλληγορικά μπορούμε να ερμηνεύσομε το Λάβαν με το διάβολο και τον Ιακώβ με το Χριστό. Γιατί μετά το βάπτισμα ο Χριστός σήκωσε όλο το κοπάδι του Σατανά και το έκανε δικό του πλούτο.

Ο μέγας πάλι Μωυσής όταν ήταν βρέφος χαριτωμένο και ακόμα θήλαζε έπεσε στην κοινή και σκληρή απόφαση,21 που πήρε ο απάνθρωπος Φαραώ κατά των αρσενικών παιδιών. Τον άφησαν λοιπόν στις όχθες του ποταμού όχι γυμνό, αλλά σε κιβώτιο (γιατί έπρεπε να ήταν ο τόπος του νόμου που ήταν σε κιβωτό) κοντά στο νερό. Γιατί ο νόμος γειτονεύει με τη χάρη και τα παροδικά ραντίσματα των Εβραίων που επρόκειτο λίγο αργότερα να πάρει τη θέση τους το τέλειο και θαυμαστό βάπτισμα.22 Και όπως νομίζει ο θεσπέσιος Παύλος κι ο ίδιος ο λαός που πέρασε την Ερυθρά θάλασσα ευαγγελιζόταν τη σωτηρία με το βάπτισμα. Πέρασε ο λαός και ο Αιγύπτιος βασιλιάς βούλιαξε μαζί με το στρατό του23 και δίνονταν για το μυστήριο έμπρακτη προφητεία. Γιατί και τώρα, όποτε ο λαός έρθει στο λουτρό της παλιγγενεσίας, φεύγοντας από την κακοποιό αμαρτία Αίγυπτο, ο ίδιος ελευθερώνεται και σώζεται, ενώ ο διάβολος μαζί με τους υπηρέτες του, εννοώ τα πονηρά πνεύματα, σκάζει από τη λύπη του κι αφανίζεται, γιατί θεωρεί συμφορά τη σωτηρία των ανθρώπων.

Είναι αυτά αρκετά βέβαια για να στηρίξουν την ανάπτυξή μου αυτή, αλλά ο φίλος του καλού δεν πρέπει ν’ αμελήσει και τα εξής. Αφού έπαθε πολλά, όπως μάθαμε, ο λαός των Εβραίων και πέρασε τη βασανιστική περίοδο της ερήμου, δε χάρηκε τη γη της επαγγελίας, μέχρι που με οδηγό του τον Ιησού και της ζωής του κυβερνήτη και με την κατεύθυνση εκείνου έφθασε στον Ιορδάνη.24 Και ο Ιησούς, που έριξε τις δώδεκα πέτρες στο ποτάμι,25 είναι φανερό ότι προεικόνιζε τους δώδεκα μαθητές τους υπηρέτες του βαπτίσματος. Και η θαυμαστή ιερουργία του θεσβίτη γέροντα26, που υπερβαίνει κάθε ανθρώπινο νου, τι άλλο μπορεί να προμηνά στην πράξη, παρά την πίστη στον Πατέρα, τον Υιό και το άγιο Πνεύμα και την απολύτρωσή μας; Επειδή δηλαδή όλος ο λαός των Εβραίων, καταπατώντας την προγονική του ευσέβεια, ξέπεσε στην πλάνη της πολυθεΐας και ο βασιλιάς Αχαάβ ήταν παίγνιο της ειδωλολατρίας, έχοντας κακή σύντροφο της ζωής του και παμμίαρη δασκάλισσα της ασέβειας την διαβόητη Ιεζάβελ, ο προφήτης, αφού εμφορήθηκε από τη χάρη του Πνεύματος, πήγε να συναντήσει τον Αχαάβ, και μπροστά στα μάτια του βασιλιά και όλου του λαού αντιπαρατέθηκε στους ιερείς του Βάαλ σε αγώνα θαυμαστό και καταπληκτικό. Τους πρότεινε να θυσιάσουν το βόδι χωρίς φωτιά και τους παρουσίασε καταγέλαστους και αξιολύπητους, καθώς προσεύχονταν και φώναζαν χωρίς αποτέλεσμα στους ανύπαρκτους θεούς. Τέλος, αφού επικαλέστηκε κι εκείνος το δικό του αληθινό Θεό, πραγματοποίησε με τρόπο θαυμαστό με πολλά και καταπληκτικά σημεία τον αγώνα που είχε προτείνει. Διότι έφερε δηλαδή απλώς τη φωτιά από τον ουρανό στα ξερά ξύλα με την προσευχή, αλλά έδωσε εντολή στους υπηρέτες και πρόσταζε να φέρουν πολύ νερό. Κι αφού άδειασε τρεις φορές τους κουβάδες επάνω στις σχίζες, άναψε με την προσευχή του τη φωτιά μέσα από το νερό κι έτσι με τη φυσική εναντιότητα των στοιχείων, που κατά παράδοξο τρόπο ενώθηκαν σε φιλία και συνεργασία, φανέρωσε με το παραπάνω τη δύναμη του ίδιου του Θεού.

Αυτά βέβαια μας προανήγγειλε ο Ηλίας με σαφήνεια με την θαυμαστή εκείνη θυσία του για τη μυσταγωγία του βαπτίσματος που θα τελούσαμε αργότερα. Γιατί η φωτιά άναψε όταν χύθηκε το νερό για τρίτη φορά, για να δηλωθεί ότι, όπου υπάρχει το «μυστικόν ύδωρ», εκεί υπάρχει και το Πνεύμα που αναφλέγει το θερμό, το όμοιο με φωτιά, που καίει τους ασεβείς και φωτίζει τους πιστούς. Αλλά βέβαια και ο μαθητής του Ελισσαίος, όταν ήρθε σ’ αυτόν ικέτης ο Ναιμάν ο Σύρος, που είχε νοσήσει από λέπρα, έλουσε μέσα στον Ιορδάνη και καθαίρει τον άρρωστο με τη γενική χρήση του νερού, αλλά και με το ιδιαίτερο βάπτισμα μέσα στο ποτάμι προϋποδήλωνε το μελλοντικό.27 Γιατί από τα ποτάμια μόνο ο Ιορδάνης δέχτηκε την αρχή του αγιασμού και της ευλογίας και σαν από κάποια πηγή με τη δική του προτύπωση σκορπούσε σ’ όλον τον κόσμο τη χάρη του βαπτίσματος. Αυτά είναι τα ενεργά και πρακτικά μηνύματα της παλιγγενεσίας μας με το βάπτισμα.

Ας δούμε όμως τώρα τι είπαν και φώναξαν οι προφητείες. Ο Ησαΐας φώναζε λέγοντας˙ «λουσθείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέσετε τις πονηρίες από τις ψυχές σας».28 Ο Δαβίδ πάλι˙ «πλησιάστε σ’ αυτόν και φωτιστείτε και τα πρόσωπά σας δε θα καταντροπιαστούν».29 Ενώ ο Ιεζεκιήλ, γράφοντας σαφέστερα από τους δύο και πιο καθαρά, δίνει την καλή υπόσχεση˙ «θα σας ραντίσω με νερό καθαρό και θα καθαριστείτε από κάθε ακαθαρσία και από όλα τα είδωλά σας θα σας καθαρίσω και θα σας δώσω νέα καρδιά και πνεύμα νέο˙ θα αφαιρέσω την πέτρινη καρδιά από τη σάρκα σας, θα σας δώσω καρδιά σάρκινη και θα δώσω για να έχετε μέσα σας το πνεύμα μου».30 Αλλά και ο Ζαχαρίας πολύ παραστατικά προφητεύει και για τον Ιησού ντυμένο με το ρυπαρό ιμάτιο της δουλικής δικής μας σάρκας˙ ξεντύνοντάς τον όμως από το θλιβερό ρούχο του φορά την καθαρή και λαμπρή στολή,31 διδάσκοντάς μας με την εικόνα αυτήν, ότι όλοι εμείς με το βάπτισμα του Ιησού, αποθέτοντας τις αμαρτίες μας σαν φόρεμα φτωχικό και πολυμπαλλωμένο, φορούμε το ιερό και πανόμορφο φόρεμα της παλιγγενεσίας.

Πού έχει καταλληλότερη θέση κι εκείνος ο λόγος του Ησαΐα που απευθύνει στην έρημο, «γέμισε από ευφροσύνη έρημος διψασμένη, ας αναγαλλιάσει η έρημος κι ας ανθήσει όπως το κρίνο˙ θα γεμίσουν λουλούδια και θα αναγαλλιάσουν οι ερημιές του Ιορδάνη»;32 Είναι φανερό ότι δεν ευαγγελίζεται την ευφροσύνη σε τόπους άψυχους κι αναίσθητους, αλλά με την έρημο κάνει μεταφορά στην ξεραμένη κι αμελημένη ψυχή, όπως ακριβώς κι ο Δαβίδ, όταν λέει, «η ψυχή μου σε παρακαλεί σαν γη δίχως νερό».33 Και πάλι˙ «η ψυχή μου ένιωσε τη δίψα του Θεού του ισχυρού, που ζει».34 Και ο Κύριος πάλι στο Ευαγγέλιο λέγει˙ «αν κάποιος διψά, ας έρχεται σ’ εμένα κι ας πίνει».35 Και στη Σαμαρείτιδα˙ «όποιος πίνει από αυτό το νερό θα διψάσει πάλι, όποιος όμως πιεί από το νερό που θα του δώσω εγώ, δε θα διψάσει στον αιώνα».36 Και η τιμή του Καρμήλου, δηλαδή η χάρη του Πνεύματος, αποδίδεται στην ψυχή που μοιάζει με την έρημο.37 Επειδή δηλαδή ο Ηλίας ζούσε στον Κάρμηλο (και το βουνό έγινε ονομαστό και φημίστηκε χάρη στην αρετή εκείνου που κατοικούσε σ’ αυτό), ενώ ο Ιωάννης ο βαπτιστής που ακτινοβολούσε το πνεύμα του Ηλία38 αγίαζε τον Ιορδάνη, γι’ αυτό ο προφήτης νομοθετούσε ότι η τιμή του Καρμήλου θα δοθεί στο ποτάμι.

Ακόμη μετέφερε στο ποτάμι και τη δόξα του Λιβάνου από τη σύγκριση με τα ψηλά του δέντρα. Όπως δηλαδή εκείνος ο Λίβανος έχει σπουδαία αφορμή θαυμασμού αυτά τα δέντρα, που βλασταίνει και τρέφει, έτσι και ο Ιορδάνης δοξάζεται αναγεννώντας και βλασταίνοντας ανθρώπους στον Παράδεισο του Θεού. Τα δέντρα αυτά, κατά το λόγο των Ψαλμών,39 ανθούν πάντοτε και φουντώνουν από αρετές, τα φύλλα τους δεν πέφτουν και όταν ο Θεός δεχτεί στην ώρα του τον καρπό τους θα χαρεί σαν αγαθός φυτοκόμος που ευφραίνεται με τα ίδια του τα έργα. Ο θεσπέσιος πάλι Δαβίδ προφητεύοντας και για τη φωνή, που άφησε ο Πατέρας από τον ουρανό για τον Υιό που βαπτιζόταν, για να οδηγήσει όσους άκουαν στο φυσικό αξίωμα της θεότητας, ενώ ως τότε ήταν στραμμένοι στην αισθητή ευτέλεια του ανθρώπου, έγραψε στο γνωστό βιβλίο του˙ «η φωνή του Κυρίου αντιλαλεί πάνω στα κύματα, η φωνή του Κυρίου η μεγαλόβροντη».40 Αλλά στο σημείο αυτό πρέπει να σταματήσω τις μαρτυρίες από τις θείες Γραφές. Γιατί ο λόγος μπορεί να συνεχιστεί στο άπειρο, αν θέλει κανένας εκλέγοντας το καθένα να τα παραθέσει σ’ ένα βιβλίο. Εσείς όμως όλοι, όσοι σας στολίζει το κόσμημα της παλιγγενεσίας κι έχετε καύχημά σας το σωτήριο ανακαινισμό σας, δείξτε μου μετά τη μυστική χάρη την αλλαγή των τρόπων σας και τη διαφορά του στολισμού σας προς το καλύτερο να μου τη γνωρίσετε με την καθαρότητα της ζωής σας. Από όσα βέβαια βλέπουν τα μάτια δεν αλλάζει τίποτε και τα σωματικά χαρακτηριστικά παραμένουν αμετάβλητα˙ ούτε μεταλλάζει η διαμόρφωση της ορατής φύσης, χρειάζεται όμως οπωσδήποτε μια απόδειξη σαφής, με την οποία θ’ αντιληφθούμε τον νεογέννητο άνθρωπο, διακρίνοντας με κάποια φανερά σημάδια το νέο από τον παλαιό. Αυτά νομίζω είναι οι εκούσιες κινήσεις της ψυχής, με τις οποίες χωρίζοντας τον εαυτό της από τις παλιές συνήθειες και βαδίζοντας νεότερο δρόμο ζωής θα διδάξει με σαφήνεια τους γνωστούς της ότι έγινε τελείως διαφορετική από ό,τι ήταν, χωρίς να σέρνει κανένα γνώρισμα της παλιάς κακίας της. Και είναι ο τρόπος της μεταμόρφωσης αυτός, αν πεισθείτε σ’ εμένα και φυλάξετε το λόγο μου σαν νόμο. Ο πριν από το βάπτισμα άνθρωπος ήταν ακόλαστος, πλεονέκτης, άρπαγας των ξένων πραγμάτων, υβριστής, συκοφάντης κι ό,τι άλλο όμοιο και σύμφωνο μ΄ αυτά. Ας γίνει τώρα κόσμιος, φρόνιμος, αρκούμενος στα δικά του και μεταδίδοντας από αυτά και στους φτωχούς, φίλος της αλήθειας, που ξέρει να τιμά, να είναι ευπροσήγορος, να κάνει γενικά κάθε αξιέπαινη πράξη. Όπως το σκότος με το φως διαλύεται και αφανίζεται το σκοτάδι με την επικράτηση του λευκτού χρώματος, έτσι και ο παλαιός άνθρωπος αφανίζεται όταν τον στολίσουν τα έργα της δικαιοσύνης. Βλέπεις με ποιό τρόπο και ο Ζακχαίος41 με τη μεταβολή της ζωής του σκότωσε τον τελώνη ανταποδίδοντας σε όσους είχε αδικήσει διπλά εκείνα που τους είχε πάρει και μοίρασε τα υπόλοιπα στους φτωχούς, που προηγουμένως τα είχε αποθησαυρίσει από τους φτωχούς που είχε καταπιέσει. Ο ευαγγελιστής Ματθαίος, άλλος τελώνης, ασκώντας την ίδια τέχνη με το Ζακχαίο, ευθύς μετά την κλήση του άλλαξε τη ζωή του όπως μια προσωπίδα.42 Ο Παύλος ήταν διώκτης,43 αλλά μετά τη χάρη έγινε απόστολος, σηκώνοντας για χάρη του Χριστού βαριές αλυσίδες ως απολογία του και δείγμα μετάνοιας για τα άδικα δεσμά που έλαβε από το νόμο και τα εφάρμοζε κατά των ευαγγελίων.

Τέτοια έπρεπε να είναι η αναγέννηση, έτσι να κόβεται η συνήθεια στην αμαρτία, έτσι να πολιτεύονται οι υιοί του Θεού. Γιατί ονομαζόμαστε μετά το βάπτισμα παιδιά εκείνου. Και γι’ αυτό έπρεπε να εξετάσουμε μ’ ακρίβεια τα ιδιώματα του Πατέρα μας, ώστε, πλάθοντας και διαμορφώνοντας τον εαυτό μας προς την ομοιότητα του Πατέρα μας, να φαινόμαστε γνήσια παιδιά εκείνου που μας κάλεσε στην κατά χάρη υιοθεσία. Είναι εξευτελιστική κατηγορία ο νόθος και πλαστός που διαψεύδει με τα έργα του την πατρική ευγένεια. Γι’ αυτό νομίζω και ο ίδιος ο Κύριος στα Ευαγγέλια, ορίζοντάς μας τους κανόνες του βίου, χρησιμοποιεί προς τους μαθητές του τα γνωστά λόγια˙ «κάνετε καλό σε όσους σας μισούν, προσεύχεστε για όσους σας κάνουν κακό και σας καταδιώκουν, για να γίνετε παιδιά του ουράνιου Πατέρα σας˙ γιατί ανατέλλει τον ήλιο σε πονηρούς και αγαθούς και βρέχει για τους δικαίους και τους άδικους».44 Τότε γίνονται, λέει, παιδιά του, όταν αποτυπώσουν την ομοιότητα της πατρικής αγαθότητας με τους λογισμούς τους στη φιλανθρωπία προς τους συνανθρώπους τους.

Γι’ αυτό και μετά το αξίωμα της υιοθεσίας μας επιβουλεύεται και ο διάβολος εντονότερα με ακονισμένο φθονερό μάτι, όταν βλέπει την ομορφιά του νεογέννητου ανθρώπου να σπεύδει στην ουράνια πολιτεία, από την οποία ξέπεσε εκείνος. Ξεσηκώνει εναντίον μας πύρινους τους πειρασμούς, επιδιώκοντας να λαφυραγωγήσει και το δεύτερο στολισμό, όπως την προηγούμενη στολή. Όταν όμως αντιληφθούμε τις προσβολές του πρέπει να λέμε στον εαυτό μας τον αποστολικό λόγο˙ «όσοι βαπτιστήκαμε στ’ όνομα του Χριστού, βαπτιστήκαμε στο θάνατό του».45 Κι αν γίναμε σύμμορφοι του θανάτου του, είναι νεκρή οπωσδήποτε η αμαρτία, αφού τη διαπέρασε η λόγχη του βαπτίσματος, όπως εκείνο τον πόρνο ο ζηλωτής Φινεές.46 Φεύγε λοιπόν από μας, ανονόμαστε. Γιατί θέλεις και νεκρό να ταράζεις αυτόν που είχε συνταχθεί μαζί σου παλαιά, αυτόν που από παλαιά είχε χάσει τις αισθήσεις του για τις ηδονές. Ο νεκρός δεν αγαπά τα σώματα, ο νεκρός δεν γίνεται αιχμάλωτος του πλούτου, ο νεκρός δε συκοφαντεί, ο νεκρός δεν ψεύδεται, δεν αρπάζει όσα δεν του ανήκουν, δε βρίζει όσους συναντά. Ο βίος του ρυθμίστηκε για την άλλη ζωή˙ διδάχτηκε να περιφρονεί τα εγκόσμια, να προσπερνά τα γήινα και να σπεύδει προς τα ουράνια όπως ο Παύλος τονίζει ρητά, ότι «γι’ αυτόν έχει σταυρωθεί ο κόσμος κι αυτός για τον κόσμο».47 Αυτοί είναι πραγματικά οι λόγοι της αναγεννημένης ψυχής, αυτές είναι οι διαβεβαιώσεις του νεοφώτιστου ανθρώπου, που θυμάται την ομολογία του που έκανε προς το Θεό, όταν δεχόταν το μυστήριο, υποσχόμενος ότι θα περιφρονεί κάθε τιμωρία και κάθε ηδονή για χάρη της αγάπης του.

Φτάνουν αυτά που αφιέρωσα στην σημερινή ιερή εορτή, που κάνοντας τον κύκλο του ο χρόνος μας την έφερε με τις τακτές περιόδους. Είναι καλό όμως τώρα ν’ αποθέσω στο φιλάνθρωπο χορηγό της πελώριας αυτής δωρεάς το λόγο μου, αντεισφέροντας γι’ ανταπόδοση τόσο μεγάλων πραγμάτων λίγα λόγια μονάχα. Εσύ είσαι, Κύριε, αληθινά η καθαρή και αιώνια πηγή της αγαθοσύνης, που δίκαια μας αποστράφηκες, αλλά φιλάνθρωπα μας ελέησες˙ μας μίσησες και συμφιλιώθηκες μαζί μας, μας καταράστηκες και μας ευλόγησες, μας εξόρισες από τον παράδεισο και μας ξανακάλεσες πάλι σ’ αυτόν, μας εξέντυσες από τα φύλλα της συκιάς την αταίριατη κάλυψη και μας φόρεσες φόρεμα πολύτιμο˙ άνοιξες το δεσμωτήριο κι άφησες τους καταδικασμένους, μας ράντισες με καθαρό νερό και μας καθάρισες από κάθε ρύπο. Δε θα ντραπεί πια ο Αδάμ στην πρόσκλησή σου,48 ούτε θα κρυφτεί στους θάμνους του παραδείσου από τους ελέγχους της συνείδησής του, ούτε θα γυροφέρνει τον παράδεισο η φλογίνη ρομφαία κάνοντας αδιάβατη την είσοδο σ’ αυτούς που πλησιάζουν, αλλά όλα για χάρη μας, εμάς που είμαστε κληρονόμοι της αμαρτίας, μετατράπηκαν σε χαρά. Έγινε βατός ο παράδεισος και ο ίδιος ο ουρανός για τον άνθρωπο, ενώθηκε συμφιλιώθηκε η εγκόσμια κτίση με την υπερκόσμια κατά της οποίας από παλιά η πρώτη στασίαζε, και οι άνθρωποι ομονοήσαμε με τους αγγέλους, αποδίδοντας με ευλάβεια την ίδια μ’ εκείνους προσκύνηση στο Θείο.

Γι’ αυτά όλα ας ψάλομε στο Θεό τον ύμνο της χαράς, που ένα στόμα κατευθυνόμενο από το Πνεύμα διατύπωσε προφητικά στο παρελθόν˙ «ας νιώσει αγαλλίαση η ψυχή μου για τον Κύριό μου˙ μου φόρεσε φόρεμα σωτηρίας και μου έβαλε χιτώνα ευφροσύνης˙ μου έβαλε στεφάνι όπως σε γαμπρό και στολίδια όπως σε νύφη».49 Και οπωσδήποτε αυτός που στόλισε τη νύφη είναι ο Χριστός, που είναι, ήταν και θα είναι ευλογημένος τώρα και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

 

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1. Ησ. 60, 8. 34. Ψαλμ. 41, 3. 2. Ησ. 49, 20. 35. Ιω. 7, 37. 3. Δευτ. 28, 64 36. Ιω. 4, 13. 4. Ιω. 3, 5 37. Ησ. 35, 2. 5. Ιω. 3, 8. 38. Λουκά 1, 17. 6. Εξ. 4, 3˙ 7, 17 39. Ψαλμ. 1, 3. 7. Εξ. 8, 6 40. Ψαλμ. 28, 3. 8. Εξ. 14, 21. 41. Λουκά 19, 18. 9. Δ΄ Βασ. 2, 14-15. 42. Ματθ. 9, 9. 10. Εξ. 3, 2 43. Πράξ. 9, 1. 11. Δ’. Βασ. 13, 21 44. Ματθ. 5, 44 -45. 12. Ιω. 9, 1-7 45. Ρωμ. 6, 3. 13. Ψαλμ. 103, 24 46. Αρ. 25, 8 ε. 14. Ματθ. 28, 19. 47. Γαλ. 6, 14. 15. Γαλ. 4, 22. Γεν. 21, 9 ε. 48. Γεν. 3, 8 – 24. 16. Γεν. 24, 15 ε. 49. Ησ. 61, 10. 17. Γεσ. 29, 9 ε. 18. Ησ. 28, 16 19. Δαν. 2, 45. 20. Γεν. 30, 37 ε. 21. Εξ. 1, 22 ε. 22. Α’. Κορ. 10, 1-2 23. Εξ. 14, 21 ε. 24. Ιησ. Ναυή 3, 1 25. Ιησ. Ναυή 4, 3. 26. Γ’. Βασ. 18, 22 ε. 27. Δ’. Βασ. 5, 1 ε 28. Ησ. 1, 16. 29. Ψαλμ. 33, 6 30. Ιεζ. 36, 25-27 31. Ζαχ. 3, 3 ε. 32. Ησ. 35, 1-2 33. Ψαλμ. 142, 6.

 

(Πηγή: orp.gr, Η/Υ επιμέλεια: Σοφίας Μερκούρη, Ελένης Χρήστου)